संपूर्ण जगाला अहिंसेची शिकवण देणाऱ्या बुद्धाची अफगाणिस्तानातील बामियान प्रांतात जवळपास पंधराशे वर्षापूर्वी निर्माण केलेली दोन शिल्पे 2001 साली तालिबानी राजवटीत उद्ध्वस्त करण्यात आली. बुद्धाच्या या 53 मीटर आणि 35 मीटर उंचीच्या दोन शिल्पांपैकी लहान शिल्पाचे पुनर्निर्माण करता येणे शक्य असल्याचे नुकतेच म्युनिच विद्यापीठाच्या संशोधकांनी सांगितले.

वर्षानुवर्षे प्रचलित सांस्कृतिक मूल्यांचे प्रतिबिंब आपल्यामध्ये साठवून ठेवलेल्या इतिहासाला आपल्या सोयीनुसार रंग देण्याचा पायंडा गेल्या काही दशकांपासून अगदी गल्लीबोळातल्या समाजकारण, अर्थकारण आणि पर्यायाने राजकारणापासून आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही पडताना दिसून येतो. आपल्या इतिहासातील राष्ट्रप्रेम, धर्मग्रंथांमधील अहिंसा, प्रेम सलोख्याची आणि विश्वबंधुत्वाची शिकवण या गोष्टींचा अभिमान बाळगून त्यांना जतन करणारा एक गट असतो. तसेच या ठेव्याचा दुराभिमान बाळगून अन्य संस्कृतींच्या पाउलखुणा पुसणारा दुसरा गटही तितक्याच वेगाने आपले हातपाय पसरत आहे.

संपूर्ण जगाला अहिंसेची शिकवण देणाऱ्या बुद्धाची अफगाणिस्तानातील बामियान प्रांतात जवळपास पंधराशे वर्षापूर्वी निर्माण केलेली दोन शिल्पे 2001 साली तालिबानी राजवटीत उद्ध्वस्त करण्यात आली. बुद्धाच्या या 53 मीटर आणि 35 मीटर उंचीच्या दोन शिल्पांपैकी लहान शिल्पाचे पुनर्निर्माण करता येणे शक्य असल्याचे नुकतेच म्युनिच विद्यापीठाच्या संशोधकांनी सांगितले.

अफगाणिस्तानच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले बामियान शहर गेल्या जवळपास पाच शतकांपासून बौद्ध धर्माचे प्रमुख केंद्र म्हणून ओळखले जाते. नंतरच्या काळात या ठिकाणी इस्लामचा प्रसार झाला. या ठिकाणी जगभरातील सर्वात उंच  बुद्धमूर्तीपैकी असलेल्या 53 मीटर आणि 35 मीटर उंचीची दोन शिल्पे दुस-या शतकात कनिष्क राजाच्या काळात निर्माण करण्यास सुरुवात झाल्याचे संदर्भ मिळाले आहेत. या शिल्पांमध्ये ग्रीक, पर्शियन आणि भारतीय कलाशैलीचा प्रभाव होता. हे शिल्प केवळ स्थापत्य कला किंवा एखाद्या पंथाच्या शिकवणुकीचा नमुना नव्हते तर बौद्ध भिक्खूंप्रमाणेच सामान्य माणसालाही मिळालेल्या दिव्यज्ञान अनुभूतीच्या अधिकाराचे आणि त्यानंतर वेळोवेळी बौद्ध शिकवणुकीच्या प्रवाहांमध्ये झालेल्या बदलांचे हे प्रतीक होते.

सहाव्या शतकापासून अनेक मुस्लिम सत्तांनी बौद्ध शिकवणुकीची मुळे नष्ट करण्यासाठी बौद्ध भिक्खूंसह या तत्त्वांचा प्रसार करणारी बुद्धाची शिल्पे, बौद्ध विहारांवरही हल्ले सुरू केले. अशा प्रकारचे अनेक हल्ले सहन करून बामियान खो-यातील ही दोन शिल्पे तग धरून उभी होती. चंगेज खानाच्या नेतृत्वाखाली मंगोलांनी केलेल्या आक्रमणातूनही ही शिल्पे बचावली. कारण त्या वेळी मजूर आणि काही साध्या हत्यारांच्या साहाय्याने या शिल्पांना पाडण्याचा प्रयत्न केला गेला.

Marathi Online News