दिशादर्शक!

अंधार पडतो.

पडद्यावरची चित्रं हलू लागतात.

आपण समजुतदार भूमिकेत शिरून अंधारातील प्रत्येक खुर्ची लुभावण्याच्या प्रयत्नांना लागतो. आपण इतके समजुतदार का होतो? आपला सिनेमा इतका  सर्वसमावेशक का असतो?

इंडिया’ नाही तर ‘शोले’ निर्माण करायचाय. कारण एकच- दोन्ही कलाकृतींनी व्यावसायिकदृष्टय़ा अभूतपूर्व यश पाहिलंय. ‘मदर इंडिया’त अनेक भले-बुरे पैलू होते. मेहबूबखानच्या बटबटीत पटकथेमागे ग्रामीण भारतीयांना रिझवणे हा प्रमुख उद्देश होता. ग्रामीण भारतात ‘मदर इंडिया’ नामक चळवळ उभी करायची म्हणजे त्याचे लोण भारतभर पसरतील आणि सर्व थरांतील प्रेक्षक कलाकृतीकडे झेपावतील. मेहबूबखानच्या अपेक्षेपेक्षाही अधिक- हा उद्देश इतक्या मोठय़ा प्रमाणावर भारतात पसरला की, कलाकृतीचं यश आणि यशासमवेत आपसूक येणारा दबदबा ‘मदर इंडिया’ला ‘ऑस्कर’ प्रवेशद्वारापर्यंत घेऊन गेला.

आपल्या भारतीय मनोरंजन उद्योगाचा पाया ‘पंजाब, सिंधू, गुजरात, मराठा, द्रविड, उत्कल, बंगा’ अशा सर्वसमावेशक समाजव्यवस्थेवर रचलेला आहे. आपल्याकडे भारतीय स्त्रीचं कणखर रूप दर्शवणारा ‘मदर इंडिया’ नामक ग्रामीणपट निर्माण होतो. परंतु आपल्याकडे ‘द गुड अर्थ’ (किंवा ‘ग्रेप्स ऑफ राथ’) सारख्या कादंबरींचा आधार घेऊन एखादी अजोड कलाकृती निर्माण होऊ शकत नाही, किंबहुना अद्यापि तरी निर्माण झालेली नाही.

पडद्यावरील व्यक्तिरेखा ‘आयडेन्टीफाय’ करणं आणि पडद्यावरचा खेळ थक्क होऊन पाहात राहाणं, हे दोन परस्परविरोधी पैलू असले, तरी भारतीय सिनेमाचा प्रेक्षक या दोन्ही गोष्टी एका पॅकेजमध्ये मिळत असल्यागत त्या एकत्रितपणे पाहतो.