चित्रपटसृष्टीच्या अजस्त्र पसाऱ्यात काही कलावंत मोजक्याच काळासाठी चमकतात आणि लुप्त होतात. कधी गुणवत्ता असूनही संधी मिळत नाही, तर काहींचा वकुबच मर्यादित असतो. गायक नरेंद्र चंचल हे असंच एक नाव, ज्यांच्या वैशिष्टय़पूर्ण आवाजामुळे विशिष्ट गाण्यांपलिकडे त्यांची झेप जाऊ शकली नाही. पण जी गाणी त्यांनी गायली, ती अजरामर झाली.

आज दिवसभराच्या आपल्या जीवनक्रमात कुठून तरी छानसं काही ऐकू आलंय आणि त्यामुळं आपलं चित्त तिकडे आकर्षित झालंय, असं कधी घडलेलं फारसं आठवत नाही. जाता येता आपल्या तंद्रीत कुणी सुरेलसं काहीतरी गुणगुणतोय, हेही दिसून येत नाही़  एकूण वातावरणामधली नादमयताही हरवल्यासारखं जाणवतंय. कुठे नादमय ध्वनी उमटलाच तर तो कल्लोळात दडून जात असावा़ त्यातून संगीत ऐकण्याचा एक महत्त्वाचा ‘सोर्स’ हा इयरफोन्स झालाय़  त्यामुळं ओपन म्युझिकचा दरवळ कुठेही भासत नाही़  खरंतर उठबाशीत होणाऱ्या गाण्यांच्या चर्चेतून देखिल संगीताचा स्वाद पसरत असतो पण तेही नाही़ आणि मुख्य म्हणजे संगीताच्या चहलपहलला अनुसरून अशी लोकांची मानसिकताही उरली नाही़  त्यामुळं जे संगीत आपल्यापर्यंत येतंय ते क्षणजीवी वाटतंय़  वास्तविक संगीत हे क्षणजीवी कधीच असू शकत नाही़.

आज गायक कलावंत किंवा संगीतकार यांची कारकीर्दही खरोखरंच ‘शॉर्ट लाइफ’ झालीय़  म्युझिक लिसनर्सची वर्गवारी वाढून म्युझिक प्रोड्यूस होण्याचं प्रमाणही इतकं भडिमार झालेलं आहे की, एखाद्या लिसनर्स कॅटेगरीतला एखादा गायक फेमस होऊन तो लुप्त होईपर्यंत दुस-या कॅटेगरीला त्याचा थांगपत्ताही नसतो़  आजचं गतिमान जीवन हेही त्याचं एक मोठं कारण आहे. सिने पार्श्वगायक कलावंतांमध्येही असे कितीतरी आहेत की, त्यांची कारकीर्द दीर्घकाळ नव्हती पण ते पडद्याआड गेल्याचं लोकांना अजूनही वाटत नाही़ काहींची ब-याच वर्षापासून वाटचाल शांत गतीनं सुरू आहे आणि कसलाच खळखळाट न होता आजही त्यांचं काम लोकांसमोर येतंय़.

पंजाब मधल्या अमृतसर जिल्ह्यात धार्मिक कुटुंबात जन्मलेला नरेंद्र नावाचा एक खोडकर मुलगा जो शाळेमध्ये वर्गात निरनिराळ्या गमती करायचा, म्हणून त्याच्या हिंदीच्या गुरुजींनी त्याचं नाव चंचल ठेवलं होतं.  या नावाचा पुढे त्याला इतका सराव झाला की, नरेंद्रनं चंचल हेच आपलं आडनाव म्हणून धारण केलं.  संगीतात सुरेल व खड्या आवाजाची ईश्वरीय देणगी आणि घरातून प्रोत्साहन या गोष्टी नरेंद्रला लहानपणीच मिळाल्या होत्या़  कालांतरानं देवीची भजनं आणि बुल्लेशाहाच्या काफिया गात असताना नरेंद्रला कलापारखी राजकपूरनं एकदा ऐकलं  आवाजातली धार, तारसप्तकातून गात असतानाही आवाजात दर्द या सगळ्या गुणांचं भांडार असलेला एक ‘स्पेशल व्हॉइस’ लोकांसमोर प्रस्तुत करण्याच्या हेतूनं नरेंद्रला त्याने मुंबईला बोलावलं आणि 1973 साली राजकपूरच्या ‘बॉबी’करता लक्ष्मीकांत प्यारेलाल यांच्या संगीतात पार्श्वगायक ‘नरेंद्र चंचल’ यांचं पहिलं गाणं ध्वनिमुद्रित झालं ‘बेशक मंदिर मस्जिद तोडमे बुल्लेशाह ये केहेंदा..’ राजकपूर, गुरुदत्त, व्ही़ शांताराम, बिमल रॉय आदींचे सिनेमे म्हणजे संगीताची मेजवानीच असायची़  राजकपूरच्या ‘बॉबी’च्या प्रत्येक गाण्यात लक्ष्मी प्यारेंनी फक्त कसच नाही, जीवही ओतला होता़.

त्यानंतर 74 साली अमिताभ बच्चन आणि मौशुमी चटर्जी यांच्या ‘बेनाम’ सिनेमात चंचलचं एक गाणं आलं़  चंचलची लोकप्रियता लक्षात घेऊन दिग्दर्शक नरेंद्र बेदी यांनी या सिनेमात नरेंद्र चंचलच्याच स्टेज शोची सिच्युएशन तयार केली आणि सिनेमातून त्यांनाच गाताना दाखवलं होतं़  आऱ डी़ बर्मनचं संगीत असलेल्या या लोकप्रिय गाण्याचे शब्द होते ‘यारा ओ यारा इष्क ने मारा हो गया मैं तो तुझमें तमाम़....मैं बेनाम हो गया’..  चंचलचं हे गाणं चांगलं जरी झालं असलं तरी हा सिनेमा ‘बॉबी’इतका चर्चित सिनेमा नव्हता. 74 सालातच मनोज कुमारचा ‘रोटी, कपडम और मकान’ हा मल्टीस्टारर सिनेमा आला होता़  मनोज कुमारनं 72 सालातल्या ‘शोर’ पासून संगीताची बाजू लक्ष्मी प्यारेकडे दिली होती. गाण्यांसाठी तीन वेगवेगळे फिल्मफेअर अ‍ॅवॉर्ड्स मिळवलेल्या या सिनेमात लता मंगेशकर, मुकेश, जानीबाबू कव्वाल, नरेंद्र चंचल आणि कोरसनी गायलेलं ‘.बाकी कुछ बचा तो महंगाई मार गई’ हे एक मोठं गाणं आह़े  तिन्ही गायकांनंतर नरेंद्र चंचलचा पार्ट वरच्या स्वरांमधून सुरू होतो (हरनाम सिंग नावाची शिख व्यक्तिरेखा असलेल्या प्रेमनाथवर चित्रित) आणि पंजाबी बाजात भैरवीमधून केलेलं महागाईच्या परिस्थितीचं वर्णन नरेंद्र चंचलच्या आवाजातून होताना गाणं संगीताबरोबरच तितकंच भावनिक उंचीलाही जातं. पाठोपाठ कबीर बेदी हिरो असलेल्या ‘डाकू’ या सिनेमातलं चंचलचं आणखी एक गाणं गाजलं होतं...  श्यामजी घनश्यामजी यांचं संगीत असलेल्या या सिनेमातल्या आपली व्यथा सांगणा-या ह्या गाण्याचे शब्द होते ‘कभी गम्म से दिल लगाया, कभी अश्कम् के सहारे, कभी शबे गुजमरी रो के, कभी गिन के चाँद तारे’...

Marathi Online News