मुंबई : मुंबईकरांचा प्रवास सुसाट आणि वेगवान करणाऱ्या 'मुंबई कोस्टल रोड' (Mumbai Coastal Road) प्रकल्पाच्या माध्यमातून आता मुंबईला एक नवी ओळख मिळणार आहे. कोस्टल रोड प्रकल्प केवळ वाहतूक कोंडी फोडण्यापुरता मर्यादित न राहता, तो मुंबईकरांना निसर्गाच्या कुशीत घेऊन जाणारा ठरणार आहे. मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) या प्रकल्पांतर्गत समुद्रातून मिळवलेल्या विस्तीर्ण खुल्या जागेत तब्बल ६०,००० झाडे लावण्याची एक भव्य आणि पर्यावरणपूरक योजना हाती घेतली आहे. वरळी आणि ब्रीच कँडी या भागांमध्ये वृक्षारोपणाच्या कामाला आधीच सुरुवात झाली असून, येत्या पावसाळ्यापूर्वी सुमारे १५,००० झाडे लावण्याचे महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्ट पालिकेने डोळ्यासमोर ठेवले आहे.
खुल्या जागांचे होणार नयनरम्य उद्यानांमध्ये रूपांतर
समुद्रातून भरणी घालून मिळवलेल्या (reclaimed) या जमिनीचे पुढील काही वर्षांत नयनरम्य हरित सार्वजनिक जागेत रूपांतर करण्याचा महानगरपालिकेचा मानस आहे. मात्र, समुद्रकिनाऱ्यावरील आव्हानात्मक वातावरणात कोणती झाडे तग धरू शकतात, याचे सध्या व्यापक वैज्ञानिक परीक्षण केले जात आहे. मोठ्या प्रमाणावर वृक्षारोपण सुरू करण्यापूर्वी येथील मातीची सखोल चाचणी (Soil Testing) केली जात आहे. किनारपट्टीच्या खाऱ्या वाऱ्यांमध्ये आणि दमट हवामानात जी झाडे दीर्घकाळ जिवंत राहू शकतात, अशाच विशिष्ट प्रजातींची निवड या प्रकल्पासाठी केली जात आहे.
१११ हेक्टर विस्तीर्ण जमिनीचे असे होणार नियोजन
एकूण १०.६ किलोमीटर लांबीच्या मुंबई कोस्टल रोड (दक्षिण) प्रकल्पामुळे समुद्रातून सुमारे १११ हेक्टर इतकी अफाट जमीन उपलब्ध झाली आहे. यापैकी केवळ ४० हेक्टर जमिनीचा वापर रस्ते, पूल आणि इंटरचेंज बांधण्यासाठी करण्यात आला आहे. तर उर्वरित सर्व म्हणजेच तब्बल ७१ हेक्टर जागा पूर्णपणे सार्वजनिक सुविधा आणि खुल्या उद्यानांसाठी राखीव ठेवण्यात आली आहे. या भागात भव्य उद्याने, थीम पार्क्स, 'अर्बन फॉरेस्ट', अत्याधुनिक सायकलिंग ट्रॅक आणि नागरिकांना फिरण्यासाठी सुंदर पादचारी मार्ग विकसित केले जाणार आहेत.
वरळी आणि ब्रीच कँडीमध्ये विशेष हाय-टेक रोपवाटिका
या हरित पट्ट्यामध्ये केवळ मोठी झाडेच नाही, तर संपूर्ण किनारपट्टीचे सौंदर्य अधिक खुलवण्यासाठी पालिकेने तब्बल २ लाख लहान झुडपे (Shrubs) लावण्याचेही नियोजन केले आहे. या भव्य प्रकल्पाला अखंडित आणि दर्जेदार रोपांचा पुरवठा व्हावा, म्हणून वरळी आणि ब्रीच कँडी येथे विशेष आधुनिक रोपवाटिका (Nurseries) तयार केल्या जात आहेत. यातील वरळी येथील रोपवाटिका पूर्ण क्षमतेने सुरू झाली असून ब्रीच कँडी येथील सुविधाही लवकरच कार्यान्वित होईल. समुद्राच्या खाऱ्या आणि तीव्र वाऱ्यांमध्ये वनस्पतींचा विकास कसा होतो, याचे थेट प्रयोग सध्या येथे सुरू आहेत.
खारट जमिनीवर सुपीक मातीचा थर देण्याचे मोठे आव्हान
समुद्रातून मिळवलेली ही मूळ जमीन वनस्पतींच्या आणि झाडांच्या वाढीसाठी योग्य बनवणे हे पालिकेच्या उद्यान विभागासमोर एक मोठे तांत्रिक आव्हान होते. ही जमीन खारट आणि खडकाळ असल्याने त्यावर वनस्पती रुजू शकत नव्हत्या. यासाठी सर्वप्रथम त्यावर ४०० मिमी जाडीचा मुरमाचा मजबूत थर देण्यात आला. त्यानंतर आता वनस्पतींच्या मुळांना योग्य पोषण मिळावे आणि झाडे वेगाने वाढावीत, यासाठी यावर सुपीक आणि दर्जेदार काळी माती पसरवण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे.
महानगरपालिकेचा एकही रुपया खर्च नाही
या संपूर्ण वृक्षारोपण आणि सुशोभीकरण प्रकल्पाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे, यासाठी मुंबई महानगरपालिकेच्या तिजोरीतून एकही रुपया खर्च केला जाणार नाही. 'रिलायन्स फाउंडेशन' (Reliance Foundation) आपल्या कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी (CSR) निधीतून हा कोट्यवधी रुपयांचा प्रकल्प पूर्णपणे राबवत आहे. या कोस्टल रोड गार्डन प्रकल्पाचा अधिकृत प्रस्ताव या वर्षाच्या सुरुवातीला मंजुरीसाठी मांडण्यात आला होता आणि पुढील २४ महिन्यांत हे संपूर्ण सुशोभीकरणाचे काम पूर्ण होईल, असा विश्वास अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केला आहे.
खेळाची मैदाने, स्पोर्ट्स कोर्ट आणि अध्यात्मिक केंद्रही उभारणार
या विस्तीर्ण हरित पट्ट्याव्यतिरिक्त, मुंबईकरांच्या विरंगुळ्यासाठी अनेक जागतिक दर्जाच्या क्रीडा आणि सांस्कृतिक सुविधा येथे दिल्या जाणार आहेत. प्रसिद्ध महालक्ष्मी मंदिराच्या अगदी जवळ एक शांत आणि प्रसन्न 'अध्यात्मिक क्षेत्र' (Spiritual Zone) विकसित केले जाईल. तसेच, हाजी अली इंटरचेंजच्या खाली असलेल्या जागेचा कल्पक वापर करून मुलांसाठी आधुनिक खेळण्याची जागा, खुली मैदाने, आणि टेनिस व बॅडमिंटन कोर्ट यांसारख्या क्रीडा सुविधा उभारल्या जातील. हे काम पूर्ण झाल्यानंतर मुंबईच्या पश्चिम किनारपट्टीवर नागरिकांना विरंगुळ्यासाठी एक आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे विस्तीर्ण पर्यटन स्थळ उपलब्ध होणार आहे.