मुंबई : भारतीय रेल्वे (Indian Railways) प्रवाशांसाठी एक मोठं तांत्रिक अपग्रेड (Technological Upgrade) घेऊन येत आहे. तब्बल ४० वर्षांपासून वापरात असलेल्या पॅसेंजर रिझर्व्हेशन सिस्टिम (Passenger Reservation System - PRS) ची जागा आता अत्याधुनिक एआय-आधारित (AI-Based) नव्या प्रणालीने घेणार आहे. या बदलामुळे रेल्वे तिकीट बुकिंग (Railway Ticket Booking) अधिक वेगवान, विश्वासार्ह आणि सोपं होणार असून ऑगस्टपासून (August) ही प्रणाली टप्प्याटप्प्याने लागू केली जाणार आहे.
रेल्वेच्या आरक्षण व्यवस्थेत सर्वात मोठं अपग्रेड
रेल्वे मंत्री (Railway Minister) अश्विनी वैष्णव यांनी रेल भवन (Rail Bhavan) येथे नव्या प्रणालीच्या कामाचा आढावा घेतला. जुन्या सिस्टिममधून नव्या सिस्टिममध्ये संक्रमण (Transition) करताना प्रवाशांना कोणतीही अडचण येऊ नये, यासाठी अधिकाऱ्यांना आवश्यक सूचना देण्यात आल्या आहेत.
सध्या वापरली जाणारी पॅसेंजर रिझर्व्हेशन सिस्टिम (PRS) १९८६ मध्ये सुरू झाली होती. गेल्या चार दशकांत त्यात काही सुधारणा करण्यात आल्या असल्या तरी संपूर्ण प्रणाली प्रथमच बदलली जात आहे. वाढत्या प्रवासी संख्येनुसार (Passenger Traffic) ऑनलाइन तिकीट बुकिंग (Online Ticket Booking) अधिक सुलभ करण्यासाठी अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा (Advanced Technology) वापर करण्यात आला आहे.
८८ टक्के तिकिटे ऑनलाईन बुक
भारतीय रेल्वेने २००२ मध्ये ऑनलाइन तिकीट बुकिंग सेवा सुरू केल्यानंतर डिजिटल व्यवहारांमध्ये (Digital Transactions) मोठी वाढ झाली आहे. सध्या सुमारे 88 टक्के रेल्वे तिकिटे डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरून (Digital Platforms) बुक केली जातात.
AI सांगणार Confirm Ticket मिळण्याची शक्यता
नव्या प्रणालीचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य म्हणजे वेटिंग लिस्ट (Waiting List) अंदाज सेवा. आता कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence - AI) तंत्रज्ञानाच्या मदतीने प्रवाशांना त्यांचं तिकीट कन्फर्म (Confirm) होण्याची किती टक्के शक्यता आहे, याचा अंदाज आधीच मिळणार आहे.
यामुळे प्रवाशांना प्रवासाचं नियोजन (Travel Planning) अधिक प्रभावीपणे करता येणार आहे. रेल्वेच्या माहितीनुसार, या एआय प्रणालीची अचूकता (Accuracy) ५३ टक्क्यांवरून तब्बल ९४ टक्क्यांपर्यंत वाढली आहे.
RailOne App ला मोठा प्रतिसाद
डिजिटल इंडिया (Digital India) उपक्रमांतर्गत भारतीय रेल्वे आपल्या सेवांचं डिजिटायझेशन (Digitisation) वेगाने करत आहे. जुलै २०२५ मध्ये सुरू करण्यात आलेल्या रेलवन ॲप (RailOne App) ला प्रवाशांचा मोठा प्रतिसाद मिळाला आहे.
एका वर्षात ३.५ कोटींहून अधिक प्रवाशांनी हे ॲप डाउनलोड करून वापरले आहे. या ॲपद्वारे तिकीट बुकिंग (Ticket Booking), तिकीट रद्द करणे (Cancellation), कोचची माहिती (Coach Information), तक्रार नोंदणी (Complaint Registration) आणि IRCTC च्या अधिकृत फूड डिलिव्हरी प्लॅटफॉर्मवरून (Food Delivery Platform) खाद्यपदार्थ मागवण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
रेल्वेच्या माहितीनुसार, या ॲपद्वारे दररोज सुमारे ९.२९ लाख तिकिटे बुक केली जातात. यापैकी ७.२ लाख अनारक्षित (Unreserved) आणि २.०९ लाख आरक्षित (Reserved) तिकिटांचा समावेश आहे.