मुंबई : मराठी रंगभूमीला नवे विचार, नवी दिशा आणि असंख्य गुणी कलाकार देणाऱ्या ज्येष्ठ नाट्यदिग्दर्शिका (Theatre Director) विजया मेहता यांचे बुधवारी (१ जुलै) मुंबईतील राहत्या घरी वयाच्या ९२ व्या वर्षी निधन झाले. त्यांच्या निधनामुळे नाट्यसृष्टीसह (Theatre Industry) संपूर्ण कलाविश्वावर शोककळा पसरली आहे. अभिनय, दिग्दर्शन (Direction) आणि प्रायोगिक (Experimental) रंगभूमीच्या उभारणीत त्यांनी दिलेले योगदान कायम स्मरणात राहील.
विजया मेहता या केवळ दिग्दर्शिका नव्हत्या, तर मराठी नाट्यविश्वाला घडवणाऱ्या मार्गदर्शक (Mentor) म्हणूनही त्यांची ओळख होती. त्यांच्या कठोर शिस्तीमुळे आणि अभिनयावरील सखोल अभ्यासामुळे अनेक कलाकारांनी आपल्या कारकिर्दीची (Career) भक्कम पायाभरणी केली. त्यामुळे कलाविश्वात त्यांना प्रेमाने 'बाई' म्हणून संबोधले जात असे.
प्रायोगिक रंगभूमीला नवी ओळख
१९६० च्या दशकात मराठी प्रायोगिक (Experimental) आणि समांतर (Parallel) रंगभूमीच्या विकासात विजया मेहता यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांचे मूळ नाव विजया जयवंत होते. त्यांनी आपल्या दिग्दर्शनशैलीमुळे मराठी नाटकांना वेगळी ओळख मिळवून दिली.
शिक्षण आणि नाट्यक्षेत्रातील प्रवास
४ नोव्हेंबर १९३४ रोजी गुजरातमधील बडोदा येथे त्यांचा जन्म झाला. मुंबई विद्यापीठातून (University of Mumbai) शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी दिल्लीमध्ये प्रसिद्ध रंगकर्मी इब्राहिम अल्काझी यांच्याकडे नाट्यप्रशिक्षण (Theatre Training) घेतले. त्यानंतर मुंबईत आदि मर्झबान यांच्याकडून अभिनय आणि नाट्यकलेचे बारकावे आत्मसात केले. पुढे त्यांनी स्वतःच्या अनुभवातून अनेक कलाकारांना घडवले.
अनेक दिग्गज कलाकारांना दिले मार्गदर्शन
नाना पाटेकर, अशोक सराफ, विक्रम गोखले, नीना कुलकर्णी यांच्यासह अनेक नामवंत कलाकारांनी विजया मेहता यांच्या मार्गदर्शनाखाली अभिनयाचे धडे घेतले. संवाद, देहबोली (Body Language), भावाभिव्यक्ती (Expression) आणि रंगमंचावरील सादरीकरण याबाबत त्यांचे प्रशिक्षण विशेष मानले जात असे.
'रंगायन'ची स्थापना
विजया तेंडुलकर, डॉ. श्रीराम लागू आणि अरविंद देशपांडे यांच्या सहकार्याने विजया मेहता यांनी 'रंगायन' या नाट्यसंस्थेची स्थापना केली. या संस्थेमुळे मराठी प्रायोगिक नाटकांना नवी दिशा मिळाली आणि अनेक दर्जेदार नाटकांची निर्मिती झाली.
चित्रपट आणि दूरचित्रवाणीतील योगदान
रंगभूमीबरोबरच चित्रपटसृष्टीतही (Film Industry) त्यांनी उल्लेखनीय काम केले. 'रावसाहेब' आणि 'पेस्तनजी' या चित्रपटांचे दिग्दर्शन त्यांनी केले. तसेच 'पार्टी' आणि 'कलियुग' या चित्रपटांमध्ये त्यांनी अभिनयही केला. 'स्मृतिचित्रे' आणि 'लाइफलाइन' या दूरचित्रवाणी (Television) मालिकांमधील त्यांच्या कामालाही प्रेक्षकांची मोठी पसंती मिळाली.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्यक्त केला शोक
मुख्यमंत्री (Chief Minister) देवेंद्र फडणवीस यांनी विजया मेहता यांच्या निधनाबद्दल शोक व्यक्त केला आहे. आपल्या सामाजिक माध्यमावरील (Social Media) संदेशात त्यांनी म्हटले की, "रंगमंच आणि पडद्यावरील नावाजलेला चेहरा हरपला आहे. अभिनयातून वेगळी छाप पाडल्यानंतर त्यांनी अनेक गाजलेल्या नाटकांचे दिग्दर्शन केले आणि एकापेक्षा एक सरस कलावंत घडवले. त्यांच्या निधनाने एका पिढीचे प्रतिनिधित्व करणारे व्यक्तिमत्त्व काळाच्या पडद्याआड गेले आहे. त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. त्यांच्या कुटुंबियांच्या दुःखात आम्ही सहभागी आहोत."
विजया मेहता यांच्या निधनाने मराठी रंगभूमीने एक दूरदृष्टी असलेली दिग्दर्शिका, संवेदनशील कलावंत आणि प्रेरणादायी गुरू गमावला आहे. त्यांच्या कार्याचा ठसा मराठी नाट्यसृष्टीवर कायम राहील, असे मुख्यमंत्र्यांनी आपल्या शोकसंदेशात नमूद केले.