नवी मुंबई विमानतळ : नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळामुळे (NMIA) केवळ हवाई वाहतुकीच्या क्षेत्रातच नव्हे, तर जमिनीवरील वाहतूक व्यवस्थेतही बदल घडू लागला आहे. प्रवासी वाहतूक वाढण्यासोबतच मुंबई, नवी मुंबई, पनवेल आणि आसपासच्या परिसराशी विमानतळाची कनेक्टिव्हिटी मजबूत होत असून, त्याभोवती व्यापक वाहतूक आणि मोबिलिटी परिसंस्था आकार घेत आहे. अॅप-आधारित मोबिलिटी सेवा, टॅक्सी आणि संघटित बस सेवांमुळे प्रवाशांना त्यांच्या गंतव्यस्थान, सोय आणि पसंतीनुसार प्रवासाचा पर्याय निवडण्याचे अधिक स्वातंत्र्य मिळत आहे. यासोबतच मोठ्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांमुळे विमानतळाचा मुंबई महानगर प्रदेशाशी असलेला संपर्कही टप्प्याटप्प्याने अधिक मजबूत होत आहे.
प्रवाशांसाठी उपलब्ध पर्यायांमध्ये उबेर ऑटोसारख्या अॅप आधारित सेवा तसेच भारत टॅक्सीसारख्या नव्या संघटित मोबिलिटी प्लॅटफॉर्मचा समावेश आहे. भारत टॅक्सीने NMIA येथे सुरुवातीला ६०० कॅबच्या ताफ्यासह सेवा सुरू केली आहे. त्यामुळे विमानतळावर ये-जा करण्यासाठी प्रवाशांना आणखी एक डिजिटल पर्याय उपलब्ध झाला आहे. या विविध सेवांमुळे प्रवाशांना केवळ एका वाहतूक माध्यमावर अवलंबून राहण्याऐवजी आपल्या गरजेनुसार पर्याय निवडण्याची अधिक मुभा मिळत आहे. विमानतळ आणि आसपासच्या निवासी, व्यावसायिक तसेच औद्योगिक परिसरांदरम्यान प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांसाठी विविध मोबिलिटी पर्यायांचे हे वाढते जाळे विशेष महत्त्वाचे ठरत आहे.
विमानतळापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थाही महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. चलोच्या प्रीमियम विमानतळ बस सेवांमुळे NMIA ला अंधेरी आणि कुलाब्यासह मुंबईतील प्रमुख ठिकाणांशी जोडले जात आहे. त्यामुळे लांब पल्ल्याच्या प्रवासासाठी खासगी वाहनांऐवजी सार्वजनिक वाहतुकीचा पर्याय प्रवाशांना उपलब्ध झाला आहे. दुसरीकडे, NMMTच्या बस सेवांमुळे विमानतळाचा नेरुळ, सीबीडी बेलापूर, पनवेल आणि खारघर यांसारख्या नवी मुंबईतील महत्त्वाच्या भागांशी संपर्क वाढत आहे. पनवेल, उलवे, खारघर आणि विस्तारित नैना (NAINA) क्षेत्रात पायाभूत सुविधा, निवासी विकास आणि व्यावसायिक गुंतवणुकीच्या हालचाली वाढत आहेत. सिडकोच्या २०२६-२७ या वर्षातील योजनांमध्येही पायाभूत सुविधा, गृहनिर्माण आणि विमानतळाला विकासाचे केंद्रबिंदू म्हणून विकसित करण्यावर विशेष भर देण्यात आला आहे. ऐरोली–काटई नाका मार्गिका नवी मुंबई, ठाणे आणि कल्याण-डोंबिवलीदरम्यानची वाहतूक अधिक सुलभ करण्यासाठी विकसित केली जात आहे. त्याचवेळी पनवेल–कर्जत रेल्वे मार्गिकेचे काम अंतिम टप्प्यात आहे. लवकरच उपनगरीय रेल्वे कनेक्टिव्हिटी अधिक मजबूत होणार आहे.
प्रस्तावित मेट्रो मार्गिका ८ मुंबईतील दोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळांना जोडणार आहे. ३४.९ किलोमीटर लांबीच्या या मार्गिकेला राज्य सरकारची मंजुरी मिळाली असून, दोन्ही विमानतळांदरम्यान जलद प्रवासाची सुविधा निर्माण करण्याच्या दृष्टीने तिचे नियोजन करण्यात येत आहे. या प्रकल्पामुळे भविष्यात संपूर्ण प्रदेशाच्या मोबिलिटी नेटवर्कमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल होण्याची शक्यता आहे. या पार्श्वभूमीवर, 'मुंबई ३.०' ही संकल्पना अधिक महत्त्वाची ठरते. मुंबईच्या पारंपरिक विकासकेंद्रांच्या पलीकडे नवीन विकासकेंद्रे निर्माण करण्याच्या दृष्टीने नवी मुंबई आणि रायगड परिसराकडे महानगर प्रदेशाच्या पुढील विस्ताराचा भाग म्हणून पाहिले जात आहे. विमानतळासोबतच रस्ते, रेल्वे आणि शहरी पायाभूत सुविधा प्रकल्प या परिवर्तनाला चालना देणारे महत्त्वाचे घटक ठरू शकतात. त्यामुळे नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाचे महत्त्व केवळ विमान वाहतुकीपुरते मर्यादित राहणार नाही. विमानतळाचे यश केवळ प्रवाशांच्या संख्येवर मोजले जाणार नसून, त्याच्या आसपासच्या आर्थिक घडामोडी आणि त्या आर्थिक संधींपर्यंत नागरिक व व्यवसायांना मिळणारी सुलभ आणि सक्षम कनेक्टिव्हिटी यावरही त्याचे महत्त्व निश्चित होणार आहे. एका अर्थाने, NMIA ची कहाणी ही नवी मुंबईच्या बदलत्या प्रवासाचीच कहाणी ठरत आहे. मुंबईला पर्याय म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या नवी मुंबईकडून आता मुंबई महानगर प्रदेशाच्या पुढील विकासाचे एक प्रमुख केंद्र म्हणून उदयास येण्याच्या दिशेने वाटचाल होत आहे.