कानपूर : बँकेच्या लॉकरमध्ये दागिने आणि मौल्यवान वस्तू ठेवल्या की त्या पूर्णपणे सुरक्षित आहेत, असा अनेकांचा समज असतो. मात्र, कानपूरमधील एका घटनेने बँक लॉकरच्या सुरक्षेबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. स्वरूपनगर येथील State Bank of Indiaच्या शाखेतील लॉकरमधून सुमारे ५० लाख रुपयांचे दागिने गायब झाल्याचा आरोप एका महिलेने केला आहे. या प्रकरणी पोलिसांनी तपास सुरू केला असून बँकेच्या व्यवस्थापकासह काही कर्मचाऱ्यांविरोधात गुन्हा दाखल झाल्याचे वृत्त आहे. (SBI Locker News)
बँक लॉकरमधील वस्तूंची पूर्ण जबाबदारी बँकेची असते का?
नाही. बँक लॉकरमध्ये ग्राहकाने नेमक्या कोणत्या वस्तू ठेवल्या आहेत, याची नोंद बँकेकडे सामान्यतः नसते. त्यामुळे लॉकरमधील प्रत्येक वस्तूच्या मूल्याची पूर्ण जबाबदारी बँकेवर आपोआप येत नाही. मात्र, बँकेच्या निष्काळजीपणामुळे चोरी, घरफोडी, दरोडा किंवा कर्मचाऱ्यांच्या फसवणुकीमुळे लॉकरमधील वस्तूंचे नुकसान झाले, तर बँकेवर भरपाईची जबाबदारी येऊ शकते. RBIच्या सुधारित लॉकर नियमांनुसार बँकेने लॉकरच्या सुरक्षिततेसाठी योग्य काळजी घेणे आवश्यक आहे. (SBI Locker News)
किती भरपाई मिळू शकते?
RBIच्या १८ ऑगस्ट २०२१ रोजी जारी केलेल्या सुधारित मार्गदर्शक सूचनांनुसार, बँकेच्या निष्काळजीपणामुळे लॉकरमधील वस्तूंचे नुकसान झाल्यास बँकेची कमाल जबाबदारी त्या लॉकरच्या प्रचलित वार्षिक भाड्याच्या १०० पट इतकी आहे. हे नियम १ जानेवारी २०२२ पासून लागू झाले.
म्हणजेच, लॉकरमध्ये ५० लाख रुपयांचे दागिने असले तरी ग्राहकाला आपोआप ५० लाख रुपये मिळतीलच असे नाही. भरपाईची कमाल मर्यादा लॉकरच्या वार्षिक भाड्याशी जोडलेली आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या लॉकरचे वार्षिक भाडे ५,००० रुपये असेल आणि बँकेचा निष्काळजीपणा सिद्ध झाला, तर RBIच्या या नियमांनुसार बँकेची कमाल भरपाई ५ लाख रुपये इतकी असू शकते. (SBI Locker News)
कोणत्या परिस्थितीत बँक जबाबदार ठरू शकते?
RBIच्या नियमानुसार बँकेने लॉकर आणि सेफ-डिपॉझिट व्यवस्थेची योग्य सुरक्षा राखणे अपेक्षित आहे. बँकेच्या कमतरता किंवा निष्काळजीपणामुळे चोरी, घरफोडी, दरोडा, लूट,आग किंवा इमारत कोसळणे यांसारख्या घटनांमधून लॉकरमधील वस्तूंचे नुकसान झाल्यास बँकेची जबाबदारी निश्चित होऊ शकते. बँकेच्या कर्मचाऱ्यांच्या फसवणुकीमुळे नुकसान झाल्यासही ही तरतूद लागू होऊ शकते. (SBI Locker News)
मात्र प्रत्येक चोरीसाठी बँक जबाबदार नाही :
लॉकरमधील वस्तू गायब झाल्या म्हणजे बँकेनेच नुकसान भरपाई द्यावी, असा सरसकट नियम नाही. घटनेची परिस्थिती, बँकेची सुरक्षा व्यवस्था, लॉकर ऑपरेशनचे रेकॉर्ड आणि इतर उपलब्ध पुरावे तपासल्यानंतर जबाबदारी निश्चित केली जाते. RBIच्या नियमांनुसार बँकांना लॉकरच्या सुरक्षेसाठी अंतर्गत नियंत्रण आणि योग्य सुरक्षा व्यवस्था ठेवणे आवश्यक आहे. तसेच लॉकरमधील वस्तूंचा स्वतंत्र विमा बँकेकडून केला जात नाही; ग्राहकाने आपल्या मौल्यवान वस्तूंसाठी स्वतंत्र विम्याचा विचार करणे आवश्यक आहे. (SBI Locker News)
कानपूर प्रकरणात काय घडलं?
कानपूरच्या स्वरूपनगर येथील SBI शाखेतील एका महिलेने लॉकरमध्ये ठेवलेले सुमारे ५० लाख रुपयांचे दागिने गायब झाल्याची तक्रार केली. अहवालानुसार, लॉकरच्या वापराच्या नोंदी आणि परिस्थितीबाबत प्रश्न उपस्थित झाले असून पोलिसांनी या प्रकरणाचा तपास सुरू केला आहे.
त्यामुळे या प्रकरणात दागिने नेमके कसे गायब झाले, बँकेची काही निष्काळजीपणा झाला का आणि ग्राहकाला किती भरपाई मिळणार, हे तपास पूर्ण झाल्यानंतरच स्पष्ट होईल.५० लाखांचे दागिने लॉकरमध्ये असल्यास बँक ५० लाखांची भरपाई देईलच असे नाही. बँकेची जबाबदारी सिद्ध झाल्यास RBIच्या नियमानुसार भरपाईची कमाल मर्यादा वार्षिक लॉकर भाड्याच्या १०० पट आहे. (SBI Locker News)