Nashik Kumbhmela : महासिंहस्थ कुंभमेळा २०२७साठी नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वरकडे येणाऱ्या भाविकांच्या मार्गांवरील गावांनाही आपत्ती व्यवस्थापनाच्या तयारीत सहभागी करून घेण्यात येणार आहे. कुंभाच्या प्रमुख मार्गांपासून तसेच रेल्वेमार्गांपासून ५०० मीटर ते एक किलोमीटर अंतरावरील गावांची निवड करून तेथील नागरिकांना प्राथमिक आपत्कालीन प्रतिसादाचे प्रशिक्षण देण्याचे नियोजन नाशिक-त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा प्राधिकरणाने केले आहे.
महासिंहस्थच्या काळात लाखो भाविक नाशिक-त्र्यंबकेश्वरकडे दाखल होणार असल्याने केवळ कुंभक्षेत्रापुरती आपत्ती व्यवस्थापनाची तयारी मर्यादित न ठेवता भाविकांच्या प्रवासाच्या मार्गांवरही प्रतिसाद यंत्रणा सक्षम करण्यावर भर देण्यात येत आहे. या गावांमध्ये रस्ते किंवा रेल्वे अपघातासारखी घटना घडल्यास व्यावसायिक बचाव पथके घटनास्थळी पोहोचेपर्यंत स्थानिक नागरिकांकडून प्राथमिक मदत मिळावी, हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
आपत्कालीन प्रतिसाद आणि बचावाचे प्रशिक्षण
आपत्कालीन परिस्थितीत सुरुवातीची काही मिनिटे महत्त्वाची ठरतात. त्यामुळे घटनास्थळाच्या जवळ राहणाऱ्या नागरिकांना प्राथमिक जीवितरक्षण, आपत्कालीन प्रतिसाद आणि मूलभूत शोध व बचावाचे प्रशिक्षण देण्यात येणार आहे. या स्थानिक प्रतिसाद यंत्रणेमुळे व्यावसायिक आपत्कालीन सेवांना पर्याय निर्माण करणे नव्हे, तर त्यांना घटनास्थळी पोहोचेपर्यंत पूरक मदत उपलब्ध करून देणे अपेक्षित आहे. या प्रशिक्षणात प्राथमिक जीवितरक्षण, प्राथमिक उपचार, शोध व बचाव तसेच अग्निसुरक्षेच्या मूलभूत बाबींवर भर देण्यात येणार आहे. आपदा मित्र, एनसीसी, एनएसएस आणि रेड क्रॉस यांसारख्या स्वयंसेवक व संस्थांनाही या स्थानिक प्रतिसाद क्षमतेशी जोडण्याचे नियोजन आहे.
आपत्कालीन प्रतिसादाचे प्रशिक्षण म्हणजे अतिरिक्त संरक्षण
महासिंहस्थच्या काळात नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वरकडे जाणाऱ्या मार्गांवर वाहतुकीचा मोठा ताण अपेक्षित आहे. त्यामुळे या मार्गांवरील गावांमध्ये आपत्कालीन तयारी वाढविण्याबरोबरच शेजारील जिल्ह्यांच्या आपत्ती व्यवस्थापन योजनांमध्येही कुंभमेळ्याच्या अनुषंगाने आवश्यक बदल करण्याचे नियोजन आहे. यामध्ये वाढीव वाहतूक, आपत्कालीन स्थलांतर, महत्त्वाच्या सुविधा आणि मोकळ्या जागांची माहिती अद्ययावत करण्यावर भर देण्यात आला आहे. "महासिंहस्थसाठी भाविकांची हालचाल केवळ साधुग्राम किंवा मुख्य स्नानस्थळांपुरती मर्यादित राहणार नाही. त्यामुळे आपत्ती व्यवस्थापनाची तयारीही कुंभक्षेत्राच्या बाहेर, भाविकांच्या प्रवासाच्या मार्गांपासून सुरू होणे आवश्यक आहे. या मार्गांवरील समुदायांना प्राथमिक आपत्कालीन प्रतिसादाचे प्रशिक्षण देणे म्हणजे भाविकांसोबतच स्थानिक नागरिकांच्या सुरक्षेसाठीही एक अतिरिक्त संरक्षण व्यवस्था उभी करणे आहे," असे कुंभमेळा प्राधिकरणाचे आयुक्त शेखर सिंह यांनी सांगितले.
कुंभमेळा प्राधिकरणाच्या व्यापक आपत्ती व्यवस्थापन आराखड्यात १,००० प्रशिक्षित कर्मचाऱ्यांचे ५० एकात्मिक प्रतिसाद पथक उभारण्याचेही प्रस्तावित आहे. या पथकांना गर्दी व्यवस्थापन, प्राथमिक आपत्कालीन प्रतिसाद, धोक्यांची पाहणी आणि संप्रेषण सहाय्यासह विविध कौशल्यांचे प्रशिक्षण देण्यात येणार आहे. या सर्व उपाययोजनांमधून व्यावसायिक आपत्कालीन यंत्रणा, प्रशिक्षित स्वयंसेवक आणि स्थानिक समुदाय यांच्यात समन्वय साधून महासिंहस्थ २०२७साठी अधिक सक्षम आणि बहुस्तरीय आपत्ती प्रतिसाद व्यवस्था उभारण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे.