लसीकरण झालेल्या भटक्या श्वानांसाठी क्यूआर कोडयुक्त परावर्तित कॉलर
मुंबई (विशेष प्रतिनिधी) : मुंबई महानगरपालिकेने भटक्या श्वानांसाठी क्यूआर कोडयुक्त परावर्तित कॉलर वापरण्याचा तंत्रज्ञानाधारित उपक्रम हाती घेतला आहे. या कॉलरच्या माध्यमातून रेबीज प्रतिबंधक लसीकरण आणि निर्बीजीकरण झालेल्या भटक्या श्वानांची प्रत्यक्ष ओळख पटविणे तसेच त्यांची डिजिटल नोंद ठेवणे आणि मागोवा घेणे अधिक सुलभ होणार आहे. या अनुषंगाने, मुंबई महानगरपालिका आणि रिडलान एआय फाउंडेशन यांच्यात महानगरपालिका मुख्यालयात गुरुवारी २० ऑगस्ट २०२६ रोजी करार करण्यात आला.
उपायुक्त (विशेष) विनायक विसपुते, पशूवैद्यकीय आरोग्य विभागाचे प्रमुख डॉ. कलीमपाशा पठाण, रिडलान एआय फाउंडेशनचे अक्षय रिडलान यांच्यासह पशुवैद्यकीय आरोग्य विभागाचे अधिकारी व कर्मचारी उपस्थित होते.सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार, प्राणी कल्याणाच्या उद्देशाने, मुंबई महानगरपालिका आयुक्त आश्विनी भिडे यांच्या मार्गदर्शनात, अतिरिक्त महानगरपालिका आयुक्त (शहर) प्राजक्ता लवंगारे यांच्या नेतृत्वात विविध उपक्रम राबविले जात आहेत. यामध्ये भटक्या श्वानांचे व्यवस्थापन, प्राणी जन्मनियंत्रण आणि रेबीज प्रतिबंधक उपाययोजना आदी उपक्रमांचा समावेश आहे. तसेच, मुंबईला २०३० पर्यंत रेबीजमुक्त करण्याच्या व्यापक उद्दिष्टाच्या दिशेने महानगरपालिका तंत्रज्ञान आणि डिजिटल माहिती प्रणालीचा वापर करून क्षेत्रीय स्तरावरील निरीक्षण आणि व्यवस्थापन अधिक सक्षम करीत आहे. याच धर्तीवर हा उपक्रम हाती घेण्यात आला आहे.
मुंबई महानगरपालिका दरवर्षी भटक्या श्वानांसाठी व्यापक प्रमाणावर रेबीज प्रतिबंधक लसीकरण मोहीम राबविते. यापूर्वी लसीकरण झालेल्या श्वानांची ओळख रंगीत शाई अथवा इतर तात्पुरत्या खुणांच्या माध्यमातून केली जात असे. कालांतराने अशा खुणा फिकट होणे अथवा नाहीशा होणे शक्य असल्याने दीर्घकालीन ओळख आणि निरीक्षणामध्ये अडचणी येत होत्या.
क्यूआर कोडयुक्त परावर्तित कॉलर
या उपक्रमामुळे लसीकरण आणि निर्बीजीकरण झालेल्या श्वानांची ओळख अधिक टिकाऊ, पद्धतशीर आणि तंत्रज्ञानाधारित पद्धतीने करणे शक्य होईल. लागू असलेल्या डेटा प्रवेशाच्या शिष्टाचारानुसार (डेटा अॅक्सेस प्रोटोकॉल्स) क्यूआर टॅगच्या माध्यमातून संबंधित श्वानाची नोंदविलेली माहिती उपलब्ध होऊ शकेल. त्यामुळे लसीकरण, निर्बीजीकरण आणि आरोग्यविषयक उपाययोजनांचे अधिक प्रभावी निरीक्षण करता येईल. ही डिजिटल प्रणाली पुराव्यावर आधारित नियोजनास, आवश्यक हस्तक्षेपांची पुनरावृत्ती टाळण्यास, क्षेत्रीय स्तरावरील निरीक्षण अधिक प्रभावी करण्यास तसेच मुंबई महानगरपालिका, प्राणी कल्याण संस्था, पशुवैद्यकीय पथके आणि इतर संबंधित घटकांमधील समन्वय बळकट करण्यास सहाय्यभूत ठरणार आहे.
भविष्यात ही डिजिटल नोंदणी मुंबईच्या दीर्घकालीन रेबीज निर्मूलन धोरणासाठी महत्त्वपूर्ण माहितीचा आधार ठरू शकेल. तरीही, सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीनेही हा उपक्रम विशेष महत्त्वाचा आहे. लसीकरण आणि निर्बीजीकरणाच्या व्याप्तीबाबत विश्वासार्ह आणि अद्ययावत माहिती उपलब्ध झाल्यास आवश्यकतेतील त्रुटी ओळखणे, पाठपुराव्याच्या उपाययोजना अधिक प्रभावी करणे आणि रेबीज निर्मूलनाच्या प्रयत्नांना अधिक बळकटी देणे शक्य होईल. ही डिजिटल नोंदणी प्राणी कल्याण आणि सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थांमधील समन्वय सुधारण्यास मदत करेल. त्यातून श्वानांमुळे होणाऱ्या रेबीजमुळे मानवी मृत्यूचे प्रमाण कमी करण्याच्या व्यापक उद्दिष्टाला बळ मिळेल, असे महानगरपालिका प्रशासनाकडून कळविण्यात येत आहे.