भारतात सुरक्षेच्या कारणास्तव बंदी घातलेली चिनी व्हिडिओ शेअरिंग ॲप 'टिकटॉक' (TikTok) पुन्हा एकदा मोठ्या अडचणीत सापडली आहे. अमेरिकेत लहान मुलांच्या गोपनीय माहितीचा गैरवापर केल्याप्रकरणी टिकटॉक आणि तिची मूळ कंपनी 'बाइटडान्स' (ByteDance) यांना जबर दणका बसला आहे. पालकांच्या संमतीशिवाय लहान मुलांचा वैयक्तिक डेटा गोळा केल्याचा गंभीर आरोप कंपनीवर सिद्ध झाला असून, हे प्रकरण मिटवण्यासाठी टिकटॉकने ४०० दशलक्ष डॉलर्स म्हणजेच सुमारे ३३०० कोटी रुपयांचा दंड भरण्याची तयारी दर्शवली आहे.
मुलांच्या गोपनीयतेच्या नियमांची पायमल्ली
अमेरिकेतील लहान मुलांच्या ऑनलाईन सुरक्षेशी तडजोड केल्याचा गंभीर आरोप टिकटॉकवर ठेवण्यात आला होता. सरकारी अधिकाऱ्यांच्या मते, १३ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या बालकांच्या वैयक्तिक सुरक्षेबाबत बनवण्यात आलेल्या कठोर कायद्यांचे कंपनीने उघडपणे उल्लंघन केले. लहान मुलांची कोणतीही माहिती गोळा करण्यापूर्वी त्यांच्या पालकांची पूर्वपरवानगी घेणे अनिवार्य असताना, टिकटॉकने या नियमांकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले.
दंडाच्या रकमेची विभागणी कशी होणार ?
अमेरिकन न्याय विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, या संपूर्ण तडजोडीअंतर्गत कंपनीला दोन वेगवेगळ्या टप्प्यांत ही दंडाची रक्कम भरावी लागणार आहे. पहिल्या टप्प्यात नियमांचे उल्लंघन केल्याबद्दल टिकटॉकला ३०० दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे २५०० कोटी रुपये) भरावे लागतील. Musical.ly शी संबंधित जुने न्यायालयीन आदेश रद्द करण्यासाठी अतिरिक्त १०० दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे ८३० कोटी रुपये) जमा करावे लागतील. अशा प्रकारे कंपनीला एकूण ४०० दशलक्ष डॉलर्स (३३०० कोटी रुपये) मोजावे लागणार आहेत.
'कोपा' (COPPA) कायदा नेमका काय आहे?
अमेरिकेत बालकांच्या ऑनलाईन सुरक्षेसाठी 'चिल्ड्रन्स ऑनलाईन प्रायव्हसी प्रोटेक्शन ॲक्ट' (COPPA) हा अत्यंत कडक कायदा लागू आहे. या कायद्यानुसार, कोणत्याही डिजिटल प्लॅटफॉर्मला १३ वर्षांखालील मुलांचा वैयक्तिक डेटा, जसे की नाव, नावनोंदणीची माहिती किंवा लोकेशन गोळा करायचे असल्यास पालकांची थेट आणि स्पष्ट परवानगी घेणे बंधनकारक असते. टिकटॉकने या कायदेशीर चौकटीचा भंग केल्याचे निष्पन्न झाले आहे.
कायदेशीर कारवाई आणि गंभीर आरोप
अमेरिकेचा न्याय विभाग आणि 'फेडरल ट्रेड कमिशन' (FTC) यांनी २०२४ मध्ये टिकटॉकविरोधात संयुक्तपणे न्यायालयात धाव घेतली होती. १३ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांसाठी तयार करण्यात आलेल्या विशेष 'किड्स मोड' (Kids Mode) मध्ये खाते उघडताना ईमेल आयडी आणि इतर खाजगी माहिती बेकायदेशीरपणे गोळा केली जात असल्याचा आरोप या याचिकेत करण्यात आला होता. या प्रकारामुळे लाखो चिमुकल्यांची ऑनलाईन सुरक्षा थेट धोक्यात आली होती.
Musically सोबतचा जुना वाद काय होता ?
हे प्रकरण केवळ सध्याच्या टिकटॉक ॲपपुरते मर्यादित नसून त्याचा संबंध एका जुन्या कराराशीही जोडलेला आहे. २०१७ मध्ये बाइटडान्स कंपनीने 'Musical.ly' हे प्रसिद्ध ॲप खरेदी करून ते नंतर टिकटॉकमध्ये विलीन केले होते. मात्र, त्याआधी २०१९ मध्येच अमेरिकन प्रशासनाने COPPA कायद्याचे उल्लंघन केल्याबद्दल Musical.ly वर खटला भरला होता. तोच जुना कायदेशीर गुंता सोडवण्यासाठी आता या एकूण दंडातील काही रक्कम वापरली जात आहे.