Gokulashtami naivedya recipes : गोकुळाष्टमी विशेष : बाळकृष्णाला प्रिय असणारे 'हे' ६ पारंपारिक नैवेद्य; जाणून घ्या महत्त्व आणि सोपी रेसिपी

श्रीकृष्ण जन्मोत्सव म्हणजेच गोकुळाष्टमीचा सण संपूर्ण महाराष्ट्रात मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. या शुभप्रसंगानिमित्त बाळकृष्णाला प्रसन्न करण्यासाठी आणि जन्मोत्सव साजरा करण्यासाठी विविध प्रकारच्या सात्त्विक व पारंपारिक पदार्थांचा नैवेद्य अर्पण केला जातो. श्रीकृष्णाच्या पूजेमध्ये या नैवेद्यांना अत्यंत विशेष धार्मिक आणि आरोग्यदायी महत्त्व आहे. गोकुळाष्टमीला बाळकृष्णाला अर्पण केले जाणारे ६ खास नैवेद्य कोणते ते जाणून घ्या.

१. गोपाळकाला (दहीकाला)

• मुख्य साहित्य: जाड पोहे (१ वाटी), ताजे दही (१/२ वाटी), ताक (१/४ वाटी), काकडीच्या बारीक फोडी, भिजवलेली हरभरा डाळ (२ चमचे), डाळिंबाचे दाणे, हिरवी मिरची (बारीक चिरलेली), कोथिंबीर, साजूक तूप, जिरे आणि मीठ.

• बनवण्याची कृती:

  1. पोहे स्वच्छ धुवून ५ मिनिटे चाळणीत निथरत ठेवा.

  2. एका मोठ्या भांड्यात भिजलेले पोहे, दही, ताक, काकडी, भिजवलेली डाळ, डाळिंबाचे दाणे आणि चवीनुसार मीठ एकत्र करा.

  3. छोट्या कढईत १ चमचा तूप गरम करून त्यात जिरे आणि हिरव्या मिरचीची खमंग फोडणी तयार करा.

  4. ही फोडणी पोह्यांच्या मिश्रणात घालून सर्व पदार्थ हलक्या हाताने एकत्र मळा. वरून बारीक चिरलेली कोथिंबीर आणि तुळशीचे पान ठेवा.

२. लोणी आणि खडीसाखर (माखन-मिश्री)

• मुख्य साहित्य : ताजी दुधाची साय किंवा घरगुती पांढरे लोणी (१ वाटी) आणि खडीसाखर किंवा पिठीसाखर (२ चमचे).

• बनवण्याची कृती :

  1. घरात साठवलेली ताजी दुधाची साय मिक्सरमध्ये किंवा रवीने घुसळून ताजे पांढरे लोणी तयार करा.

  2. या ताज्या लोण्यात खडीसाखरेचे खडे किंवा पिठीसाखर मिसळा.

  3. वरून केशर किंवा तुळशीचे पान ठेवून बाळकृष्णाला अर्पण करा.

३. पंजिरी (धने-साखर प्रसाद)

• मुख्य साहित्य: अख्खे धणे किंवा धने पावडर (१ वाटी), पिठीसाखर (३/४ वाटी), साजूक तूप (३-४ चमचे), बारीक चिरलेले काजू, बदाम, मखाने आणि वेलची पूड.

• बनवण्याची कृती:

  1. कढईत १ चमचा तूप घालून काजू, बदाम आणि मखाने हलके तळून बाजूला ठेवा.

  2. उरलेल्या तुपात धने पावडर मंद आचेवर छान सुवास येईपर्यंत ५ मिनिटे भाजून घ्या.

  3. मिश्रण थोडे थंड झाल्यावर त्यात पिठीसाखर, तळलेले ड्रायफ्रूट्स, मखाने आणि वेलची पूड व्यवस्थित मिक्स करा.

४. सुंठवडा (प्रसाद)

• मुख्य साहित्य: सुंठ पावडर (२ चमचे), किसलेले सुके खोबरे (१/२ वाटी), खसखस (१ चमचा), काजू-बदामाचे तुकडे, खडीसाखर किंवा गूळ (१/२ वाटी) आणि वेलची पूड.

• बनवण्याची कृती:

  1. कढईत सुके खोबरे आणि खसखस मंद आचेवर १-२ मिनिटे हलके भाजून घ्या.

  2. मिश्रण थंड झाल्यावर मिक्सरच्या भांड्यात भाजलेले खोबरे, खसखस, सुंठ पावडर, खडीसाखर, काजू, बदाम आणि वेलची पूड एकत्र टाका.

  3. मिक्सर चालू-बंद करत सर्व साहित्य बारीक (पावडर) करून घ्या.

५. मखाणा खीर (Makhana Kheer)

• मुख्य साहित्य: मखाने (२ वाट्या), घट्ट दूध (१ लिटर), साखर (१/२ वाटी), साजूक तूप (२ चमचे), केशर, वेलची पूड आणि ड्रायफ्रूट्सचे तुकडे.

• बनवण्याची कृती:

  1. कढईत तूप गरम करून मखाने कुरकुरीत होईपर्यंत भाजून घ्या. अर्धे मखाने बाजूला ठेवून उरलेले मखाने मिक्सरमध्ये थोडे जाडसर वाटून घ्या.

  2. दुसऱ्या भांड्यात दूध उकळायला ठेवा. दूध थोडे आटल्यावर त्यात वाटलेले आणि अख्खे मखाने टाका.

  3. मंद आचेवर खीर घट्ट होईपर्यंत शिजवा. शेवटी साखर, केशर, ड्रायफ्रूट्स आणि वेलची पूड घालून २ मिनिटे उकळी काढून गॅस बंद करा.

६. केशर-पेढा (मावा पेढा)

• मुख्य साहित्य: मावा/खवा (२५० ग्रॅम), पिठीसाखर (१/२ वाटी), केशर (दूधात भिजवलेले), वेलची पूड आणि १ चमचा तूप.

• बनवण्याची कृती:

  1. कढईत १ चमचा तूप घालून किसलेला मावा मंद आचेवर ४ ते ५ मिनिटे सतत परतत राहा.

  2. मावा हलका गुलाबी झाल्यावर त्यात केशराचे दूध घालून एकत्र करा आणि गॅस बंद करा.

  3. मिश्रण कोमट झाल्यावर त्यात पिठीसाखर आणि वेलची पूड व्यवस्थित मळून घ्या.

  4. हाताला थोडे तूप लावून या मिश्रणाचे छोटे गोल पेढे बनवा आणि त्यावर पिस्त्याचे तुकडे किंवा तुळशीचे पान ठेवा.