आपण आपलं आरोग्य उत्तम राहावं म्हणून रोजच्या आयुष्यात अनेक छोट्या-छोट्या गोष्टींची काळजी घेतो. पण यातली सर्वात महत्त्वाची आणि पहिली पायरी म्हणजे वेळोवेळी 'हात धुणे'! दरवर्षी १५ ऑक्टोबर हा दिवस जगभरात 'ग्लोबल हँडवॉशिंग डे' (जागतिक हात धुणे दिन) म्हणून साजरा केला जातो. चांगल्या आरोग्यासाठी हातांची स्वच्छता किती महत्त्वाची आहे, याबद्दल लोकांमध्ये जनजागृती करणे हा या मागचा मुख्य हेतू असतो. हात स्वच्छ ठेवल्यामुळे आजार आपल्यापासून कसे लांब राहतात, यावर आयुर्वेद काय सांगतो आणि आपल्या रोजच्या दिनचर्येत याचे काय महत्त्व आहे, हे आज आपण अगदी सोप्या शब्दांत जाणून घेणार आहोत.
हात धुण्याने आरोग्य कसं जपलं जातं ? (आयुर्वेदाचा दृष्टिकोन)
आयुर्वेदामध्ये हात धुणे किंवा स्वच्छ ठेवणे ही केवळ एक सवय नाही, तर तो आपल्या 'दिनचर्येचा' (रोजच्या दिनक्रमाचा) एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग मानला गेला आहे. आपण जर नियमितपणे हात धुतले, तर शरीरातील तीन दोष (वात, पित्त आणि कफ) संतुलित राहण्यास मदत होते आणि अनेक आजार आपल्याला टाळता येतात. जर आपले हात अस्वच्छ असतील, तर हातावरील घाणीमुळे शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती (Immunity) कमी होते आणि आपण लवकर आजारी पडू शकतो. दिवसभरात आपण अनेक वस्तूंना हात लावतो. त्यामुळे हातांवर साचलेली धूळ, माती आणि सूक्ष्म जंतू (Bacteria & Viruses) वेळोवेळी हात धुतल्यामुळे सहज नष्ट होतात. हातांच्या स्वच्छतेमुळे आपल्या शरीरातील ज्ञानेंद्रियांवर कुठल्याही दूषित घटकांचा वाईट परिणाम होत नाही. आपण जेव्हा स्वयंपाक करतो किंवा जेवण बनवतो, त्याआधी हात स्वच्छ असतील तर अन्नात जंतू जात नाहीत आणि अन्न पूर्णपणे सुरक्षित व शुद्ध राहते.आपले स्वतःचे हात स्वच्छ असतील, तर आपण स्पर्श करत असलेल्या इतर वस्तू आणि आपला संपूर्ण परिसरही स्वच्छ राहण्यास मदत होते.
मुंबई : राज्यातील एकात्मिक बालविकास सेवा योजनेअंतर्गत कार्यरत अंगणवाडी सेविका व मदतनीस यांना दिवाळीपूर्वीच शासनाकडून भाऊबीज भेट म्हणून प्रत्येकी ...
हात धुण्यासाठी आयुर्वेदाने सांगितलेल्या सोप्या आणि महत्त्वाच्या टिप्स
१. नैसर्गिक आणि जंतूनाशक घटकांचा वापर :
आयुर्वेदात अशा अनेक औषधी वनस्पती आणि मसाल्यांचा उल्लेख आहे, ज्यामध्ये नैसर्गिकरीत्या जंतूनाशक (Antimicrobial and Antibacterial) गुणधर्म असतात.
कुठले घटक वापरावेत ? हात धुण्यासाठी अशा हँडवॉशचा वापर करा ज्यामध्ये हळद, कडुनिंब (Neem), कोरफड (Aloe Vera), तुळस, आले आणि लिंबू यांसारख्या नैसर्गिक घटकांचा समावेश असेल.
त्वचेचे पोषण : हात वारंवार धुताना त्वचा कोरडी पडू नये, म्हणून खोबरेल तेल (Coconut Oil), आर्गन ऑइल किंवा चंदन यांसारखा नैसर्गिक बेस असलेले हँडवॉश उत्तम मानले जातात. (यासाठी बाजारात पतंजलीचे नैसर्गिक घटकांनीयुक्त विविध हँडवॉश देखील सहज उपलब्ध आहेत.)
२. हात धुण्याची योग्य पद्धत आणि काळजी :
पाण्याचे तापमान : हात धुण्यासाठी नेहमी स्वच्छ आणि साधे (नळाचे) किंवा कोमट पाणी वापरणे कधीही चांगले. खूप जास्त कडक गरम पाणी वापरल्यास हातातील नैसर्गिक तेल निघून जाते आणि त्वचा रखरखीत होते.
हातांचे संरक्षण : जर तुम्ही घराची स्वच्छता करताना किंवा कामाच्या ठिकाणी तीव्र रसायने, कडक साबण किंवा डिटर्जंट्स वापरत असाल, तर हातांचे संरक्षण करण्यासाठी ग्लोव्हज (हातमोजे) नक्की वापरा.
हात धुण्याची योग्य पद्धत :
सगळ्यात आधी आपले हात स्वच्छ पाण्याने ओले करा. त्यानंतर हँडवॉश किंवा साबण घेऊन दोन्ही हातांवर, बोटांच्या मधोमध आणि नखांच्या आसपास चांगला फेस तयार करा आणि काही सेकंद हात चांगले चोळून धुवा. नंतर स्वच्छ पाण्याने साबणाचा फेस पूर्णपणे धुवून टाका. शेवटी, हात पुसण्यासाठी नेहमी स्वच्छ टॉवेल, नॅपकिन किंवा टिश्यू पेपरचाच वापर करा.
थोडक्यात काय तर... "स्वच्छ हात, हेच निरोगी आयुष्याचे पहिलं पाऊल आहे!" आजच्या या 'ग्लोबल हँडवॉशिंग डे'च्या निमित्ताने आपणही आयुर्वेदाने सांगितलेल्या या सोप्या सवयींचा आपल्या रोजच्या जगण्यात नक्की स्वीकार करूया. स्वतःला आणि आपल्या संपूर्ण कुटुंबाला आजारांपासून सुरक्षित ठेवूया!