मुंबई : मुंबईतील वांद्रे पूर्व (Mumbai Bandra East) रेल्वे स्थानकालगत असलेल्या 'गरीब नगर' (Garib Nagar) झोपडपट्टीवर प्रशासनाचा बुलडोझर सध्या वेगाने फिरत आहे. पश्चिम रेल्वेच्या (Western Railway) वतीने अतिक्रमण हटवण्याची ही धडक कारवाई सलग तिसऱ्या दिवशीही (गुरुवारी) सुरूच आहे. वांद्रे टर्मिनसच्या बहुप्रतिक्षित विस्तारीकरणासाठी आणि इतर महत्त्वाच्या रेल्वे प्रकल्पांसाठी ही जागा मोकळी करणे अत्यंत आवश्यक असल्याने, कडेकोट पोलीस बंदोबस्तात हे पाडकाम केले जात आहे. मात्र, कारवाईदरम्यान स्थानिकांच्या तीव्र विरोधामुळे परिसरात प्रचंड तणावाचे आणि गोंधळाचे वातावरण निर्माण झाले होते.
कारवाईचे स्वरूप आणि जमावाचा उद्रेक
प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, दुसऱ्या दिवसाअखेरपर्यंत जवळपास ६० टक्के अतिक्रमण जमीनदोस्त करण्यात आले असून, उर्वरित कारवाई २३ मे पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट रेल्वेने ठेवले आहे. वर्षानुवर्षे उभारलेले आपले घर डोळ्यांसमोर कोसळताना पाहून नागरिकांचा संताप अनावर झाला. संतप्त जमावाने कारवाईला कडाडून विरोध करत दगडफेक सुरू केल्याने पोलिसांना परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी लाठीचार्ज करावा लागला. रेल्वे अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले की, यापूर्वीही अनेकदा ही जागा रिकामी करण्यात आली होती, मात्र स्थानिक नागरिकांनी पुन्हा पुन्हा रेल्वेच्या जागेवर बेकायदा बांधकामे उभी केली.
कारवाईनंतर पुढे काय होणार?
ही धडक मोहीम पूर्ण होताच, सर्वप्रथम सुमारे ५,३०० चौरस मीटरच्या या विस्तीर्ण भूखंडाला कुंपण घालून तो सुरक्षित केला जाईल. या मोकळ्या जागेचा वापर प्रामुख्याने वांद्रे टर्मिनसच्या पूर्व दिशेकडील विस्तारीकरणासाठी केला जाणार आहे. सध्या वांद्रे टर्मिनसवरून सुमारे २२ मेल आणि एक्सप्रेस गाड्यांची वाहतूक होते. आगामी काळात पश्चिम रेल्वेवर ५० नवीन गाड्या सुरू करण्याचे नियोजन असून, त्यामुळे येथून सुटणाऱ्या गाड्यांची संख्या ५० टक्क्यांनी वाढेल. रेल्वे अधिकारी विनीत अभिषेक यांनी सांगितले की, अनेक वर्षांच्या प्रदीर्घ कायदेशीर लढाईनंतर रेल्वे प्रशासनाला हे अतिक्रमण कायमचे हटवण्यात यश मिळत आहे.
पाचवा-सहावा मार्ग आणि बुलेट ट्रेनला मिळणार गती
या कारवाईचा सर्वांत मोठा फायदा मुंबईतील रेल्वे वाहतुकीला होणार आहे. सांताक्रूझ ते मुंबई सेंट्रल दरम्यान प्रस्तावित असलेल्या पाचव्या आणि सहाव्या रेल्वे लाईनच्या कामाला यामुळे मोठा वेग मिळेल. या नवीन मार्गिकांमुळे उपनगरीय लोकल आणि लांब पल्ल्याच्या गाड्यांचे मार्ग वेगळे होतील, ज्याचा थेट फायदा पश्चिम रेल्वेवरील रोजची वाहतूक कोंडी कमी होण्यात होईल. याव्यतिरिक्त, महत्त्वाकांक्षी मुंबई-अहमदाबाद हाय-स्पीड रेल कॉरिडॉर (बुलेट ट्रेन) प्रकल्पासाठीही ही कारवाई महत्त्वाची आहे. वांद्रे कुर्ला कॉम्प्लेक्स (BKC) जवळ प्रस्तावित असलेल्या बुलेट ट्रेन स्थानकाकडे जाणाऱ्या मार्गातच यातील काही झोपड्यांचा अडथळा होता, जो आता कायमचा दूर होणार आहे.
या महामोहिमेत तब्बल ४०० हून अधिक बांधकामे जमीनदोस्त केली जात आहेत. १० आणि ११ ऑगस्ट २०२१ रोजी रेल्वेने केलेल्या सर्वेक्षणात केवळ १०० कुटुंबेच पुनर्वसनासाठी पात्र ठरली होती. या पात्र कुटुंबांना राज्य सरकारकडून पर्यायी घरे देण्यात आली आहेत किंवा ती लवकरच दिली जातील, असे अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे. मात्र, दुसरीकडे अपात्र ठरलेल्या शेकडो कुटुंबांनी प्रशासनावर घोर अन्यायाचा आरोप केला आहे. "आम्ही गेल्या चार दशकांपेक्षा जास्त काळ येथे राहत आहोत. आमच्याकडे इथलेच मतदार ओळखपत्र आहे आणि आम्ही अनेक निवडणुकांमध्ये मतदानही केले आहे, तरीही आम्हाला बेघर का केले जात आहे?" असा संतप्त सवाल आता या बेघर झालेल्या रहिवाशांकडून विचारला जात आहे.