Iran - America War : इराणचा मोठा दावा! ‘अराश-ए-कामगीर’ने पाडला अमेरिकेचा कोट्यवधींचा रीपर ड्रोन; मध्यपूर्वेत नव्या तणावाची चिन्हे

तेहरान : मध्यपूर्वेतील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर इराणने एक मोठा आणि धक्कादायक दावा केला आहे. इराणच्या म्हणण्यानुसार, देशाच्या नव्या स्वदेशी हवाई संरक्षण प्रणाली ‘अराश-ए-कामगीर’ ने अमेरिकेचा अत्याधुनिक MQ-9 Reaper ड्रोन पाडला आहे. ही घटना होर्मुझ सामुद्रधुनीजवळील केश्म बेट परिसरात घडल्याचा दावा इराणी सरकारी माध्यमांनी केला आहे. (Iran - America War)

जर हा दावा खरा ठरला, तर इराणच्या या नव्या हवाई संरक्षण प्रणालीचा प्रत्यक्ष कारवाईत यशस्वी वापर झाल्याची ही पहिलीच घटना ठरेल. तसेच अमेरिकेच्या अत्याधुनिक मानल्या जाणाऱ्या ड्रोनविरोधात इराणच्या संरक्षण क्षमतेचीही मोठी चाचणी मानली जाईल. (Iran - America War)

कोट्यवधी डॉलर्सचा ड्रोन लक्ष्य?

अमेरिकेचा MQ-9 Reaper हा जगातील सर्वाधिक प्रगत मानवरहित लष्करी ड्रोनपैकी एक मानला जातो. निगराणी, गुप्तचर माहिती संकलन आणि अचूक हल्ल्यांसाठी त्याचा वापर केला जातो. या ड्रोनची किंमत साधारणपणे 1.6 कोटी ते 3 कोटी डॉलर्स इतकी असल्याचे सांगितले जाते. (Iran - America War)

इराणच्या सरकारी वृत्तसंस्थांनी दिलेल्या माहितीनुसार, देशाच्या सागरी सीमा आणि हवाई क्षेत्राचे संरक्षण करण्यासाठी ही कारवाई करण्यात आली. इराणी अधिकाऱ्यांनी याला "इराणच्या लष्करी सामर्थ्याचा स्पष्ट संदेश" असे संबोधले आहे. (Iran - America War)

दाव्याची अद्याप स्वतंत्र पुष्टी नाही :

मात्र, इराणच्या या दाव्याची अद्याप कोणत्याही स्वतंत्र आंतरराष्ट्रीय संस्था किंवा पाश्चिमात्य देशांनी पुष्टी केलेली नाही. त्यामुळे या घटनेबाबत अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत. संरक्षण तज्ज्ञांच्या मते, इराण यापूर्वीही आपल्या क्षेपणास्त्र, ड्रोन आणि संरक्षण तंत्रज्ञानाबाबत मोठमोठे दावे करत आला आहे. त्यामुळे अशा दाव्यांची स्वतंत्र पडताळणी होईपर्यंत सावध भूमिका घेणे आवश्यक आहे. (Iran - America War)

काय आहे ‘अराश-ए-कामगीर’ प्रणाली?

‘अराश-ए-कामगीर’ हे नाव इराणी पौराणिक कथांमधील प्रसिद्ध धनुर्धर अराश द आर्चर याच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. लोककथांनुसार, अराशने सोडलेल्या बाणामुळे इराण आणि मध्य आशियामधील सीमा निश्चित झाली होती. तज्ज्ञांच्या मते, ही पूर्णपणे नवीन तंत्रज्ञान प्रणाली नसून इराणच्या विद्यमान मोबाइल हवाई संरक्षण यंत्रणांचे अधिक आधुनिक आणि प्रगत स्वरूप असू शकते. या प्रणालीची सर्वात मोठी जमेची बाजू म्हणजे ती अतिशय वेगाने तैनात करता येते आणि गरजेनुसार एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हलवता येते. (Iran - America War)

रडारशिवायही लक्ष्य भेदण्याची क्षमता?

सुरक्षा विश्लेषकांच्या मते, ‘अराश-ए-कामगीर’मध्ये इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल किंवा हीट-सीकिंग तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला असण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे ही प्रणाली पारंपरिक रडार नेटवर्कवर पूर्णपणे अवलंबून राहत नाही. अशा प्रकारच्या प्रणालींना लक्ष्य शोधणे, त्याचा मागोवा घेणे आणि त्वरित हल्ला करणे अधिक सोपे होते. विशेषतः MQ-9 Reaper सारखे तुलनेने कमी वेगाने उडणारे आणि दीर्घकाळ एका परिसरात गस्त घालणारे ड्रोन अशा संरक्षण यंत्रणांसाठी सहज लक्ष्य ठरू शकतात. (Iran - America War)

इराणच्या संरक्षण क्षमतेबाबत नव्याने चर्चा :

लंडनच्या किंग्स कॉलेजमधील सुरक्षा अभ्यासक मार्क हिलबोर्न यांच्या मते, इराणने गेल्या काही वर्षांत क्षेपणास्त्र आणि संरक्षण तंत्रज्ञानामध्ये लक्षणीय प्रगती केली आहे. तुलनेने कमी खर्चातील आणि मोबाइल प्रणालीदेखील महागड्या लष्करी उपकरणांसाठी गंभीर आव्हान निर्माण करू शकतात. दरम्यान, काही तज्ज्ञांचे मत आहे की इराणला अजूनही मध्यम आणि लांब पल्ल्याच्या हवाई संरक्षण क्षमतेत सुधारणा करण्याची गरज आहे. मात्र, लहान आणि वेगाने तैनात करता येणाऱ्या प्रणाली युद्धस्थितीत प्रभावी ठरू शकतात. (Iran - America War)

मध्यपूर्वेतील तणाव वाढण्याची शक्यता :

इराणचा दावा खरा ठरल्यास, अमेरिकन आणि इराणी संबंधांमध्ये आणखी तणाव निर्माण होण्याची शक्यता आहे. तसेच होर्मुझ सामुद्रधुनीसारख्या रणनीतिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या भागात सुरक्षा परिस्थिती अधिक संवेदनशील बनू शकते. सध्या जगभरातील संरक्षण तज्ज्ञ आणि आंतरराष्ट्रीय निरीक्षक या दाव्याकडे बारकाईने लक्ष ठेवून असून, या घटनेची अधिकृत आणि स्वतंत्र पुष्टी होण्याची प्रतीक्षा केली जात आहे. (Iran - America War)