मुंबई : जून महिना जवळपास कोरडाच गेल्यानंतर जुलैच्या पहिल्याच दिवशी महाराष्ट्रात पावसाने दमदार हजेरी लावली. मुंबईसह राज्यातील अनेक भागांत १ जुलै रोजी मुसळधार पाऊस झाला. अनेक सखल भागांमध्ये पाणी साचल्याने वाहतूक विस्कळीत झाली आणि जनजीवनावर परिणाम झाला.
पावसाळा सुरू होताच हवामान विभाग (India Meteorological Department - IMD) विविध भागांसाठी रेड (Red), ऑरेंज (Orange), यलो (Yellow) आणि ग्रीन (Green) अलर्ट (Alert) जारी करत असतो. मात्र, या अलर्टचा नेमका अर्थ काय, किती पावसानंतर कोणता अलर्ट दिला जातो आणि नागरिकांनी कोणती खबरदारी घ्यावी, याबाबत अनेकांना माहिती नसते. जाणून घेऊया प्रत्येक अलर्टचा अर्थ.
रेड अलर्ट (Red Alert) म्हणजे काय?
हवामान विभागाकडून २४ तासांत २०४ मिमी किंवा त्यापेक्षा अधिक पावसाचा अंदाज वर्तवला जातो, तेव्हा रेड (Red) अलर्ट जारी केला जातो. याचा अर्थ अतिमुसळधार पाऊस, पूर (Flood), भूस्खलन (Landslide) किंवा ढगफुटी (Cloudburst) यांसारख्या गंभीर परिस्थितीची शक्यता असते.
अशा वेळी प्रशासन (Administration) आपत्कालीन (Emergency) परिस्थितीला सामोरे जाण्यासाठी पूर्णपणे सज्ज असते. नदी-नाल्यांलगत राहणाऱ्या नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याची तयारी केली जाते. नागरिकांनी शक्यतो घराबाहेर पडणे टाळावे आणि धोकादायक ठिकाणांपासून दूर राहावे.
ऑरेंज अलर्ट (Orange Alert) म्हणजे काय?
२४ तासांत ११५ ते २०४ मिमी पावसाचा अंदाज असल्यास ऑरेंज (Orange) अलर्ट दिला जातो. या काळात मुसळधार पावसामुळे पूरस्थिती, वीजपुरवठा (Power Supply) खंडित होणे, वाहतूक कोंडी (Traffic Congestion) आणि इतर अडचणी निर्माण होऊ शकतात. प्रशासन आवश्यक उपाययोजना (Precautionary Measures) करते, तर नागरिकांनी अत्यावश्यक काम असल्यासच घराबाहेर पडावे आणि हवामान विभागाच्या सूचनांचे पालन करावे.
यलो अलर्ट (Yellow Alert) म्हणजे काय?
एखाद्या भागात ६४ ते ११५ मिमी पावसाची शक्यता असल्यास यलो (Yellow) अलर्ट जारी केला जातो. हा संभाव्य धोक्याचा इशारा मानला जातो. या काळात प्रशासन संबंधित यंत्रणांना सतर्क (Alert) राहण्याच्या सूचना देते. नागरिकांनी हवामानाच्या (Weather) अपडेट्सवर लक्ष ठेवावे, अनावश्यक प्रवास टाळावा आणि आवश्यक ती खबरदारी घ्यावी.
ग्रीन अलर्ट (Green Alert) म्हणजे काय?
२४ तासांत १५ ते ६४ मिमी दरम्यान सामान्य पावसाचा अंदाज असल्यास ग्रीन (Green) अलर्ट दिला जातो. याचा अर्थ परिस्थिती सामान्य असून कोणताही मोठा धोका अपेक्षित नसतो. या काळात नागरिक नियमित कामकाज आणि प्रवास निर्धास्तपणे करू शकतात. प्रशासनालाही कोणतेही विशेष निर्बंध (Restrictions) लागू करण्याची आवश्यकता नसते.
पावसाळ्यात नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी?
हवामान विभागाच्या अधिकृत सूचना नियमित तपासा. रेड (Red) किंवा ऑरेंज (Orange) अलर्टदरम्यान अनावश्यक प्रवास टाळा. सखल भाग, नदी-नाले आणि भूस्खलनप्रवण (Landslide-prone) भागांपासून दूर राहा. आपत्कालीन परिस्थितीत स्थानिक प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करा.
पावसाळ्यात हवामान विभागाचे अलर्ट (Alert) केवळ रंगांपुरते मर्यादित नसून नागरिकांच्या सुरक्षिततेसाठी महत्त्वाचे इशारे असतात. त्यामुळे प्रत्येक अलर्टचा अर्थ समजून घेऊन योग्य ती खबरदारी घेणे आवश्यक आहे.