सांगली : नाट्यशास्त्र आणि रंगभूमीच्या क्षेत्रात बहुमूल्य योगदान देणाऱ्या ज्येष्ठ नाटककार, लेखिका व दिग्दर्शिका सई परांजपे (Sai Paranjpe) यांना यंदाचा प्रतिष्ठित 'विष्णुदास भावे गौरव पदक' पुरस्कार जाहीर झाला आहे. येत्या ५ नोव्हेंबर रोजी 'रंगभूमी दिना'चे औचित्य साधून अखिल महाराष्ट्र नाट्य विद्यामंदिर समितीतर्फे सांगली येथे या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येणार आहे. नाट्य संमेलनाचे अध्यक्ष मोहन जोशी यांच्या शुभहस्ते हा सन्मान प्रदान केला जाईल. पदक, ३० हजार रुपये रोख रक्कम, स्मृतीचिन्ह, शाल आणि श्रीफळ असे या पुरस्काराचे स्वरूप असल्याची माहिती समितीचे अध्यक्ष डॉ. शरद कराळे यांनी पत्रकारांशी बोलताना दिली.
बालवयापासून सुरू झालेला समृद्ध कलाप्रवास
पुण्यातील बंडखोरीला अंशतः लगाम, नागपूर आणि अमरावतीतही मुख्य उमेदवारांसमोर आव्हान मुंबई : विधान परिषदेच्या पाच जागांसाठी उमेदवारी अर्ज मागे ...
सई परांजपे यांचा साहित्यिक आणि कलात्मक प्रवास अतिशय अनोखा राहिला आहे. वयाच्या अवघ्या आठव्या वर्षी त्यांचा 'मुलांचा मेवा' हा पहिला बालसाहित्य ग्रंथ प्रसिद्ध झाला होता. त्यांच्या या कलागुणांना आई शकुंतला परांजपे आणि आजोबा रघुनाथ पुरुषोत्तम परांजपे यांच्याकडून मोठे प्रोत्साहन लाभले. बालनाट्यापासून सुरू झालेला त्यांचा हा प्रवास पुढे प्रौढ रंगभूमी, चित्रपट आणि हिंदी नाटकांक्षेपर्यंत विस्तारत गेला.
बालनाट्ये आणि प्रौढ रंगभूमीवर उमटवला ठसा
बालसाहित्याच्या क्षेत्रात त्यांनी 'झाली काय गंमत', 'शेपटीचा शाप', 'जादूचा शंख', 'पत्ते नगरीत' आणि 'पक्ष्यांचे कवीसंमेलन' यांसारखी नऊ दर्जेदार बालनाटके लिहिली. यातील पुस्तकांना राष्ट्रीय स्तरावर सर्वोत्कृष्ट साहित्याचे पुरस्कारही मिळाले आहेत. दुसरीकडे, प्रौढ रंगभूमीवर त्यांनी 'जास्वंदी', 'सख्खे शेजारी', 'नांदा सौख्यभरे', 'सोयरीक' आणि 'माझा खेळ मांडू दे' यांसारख्या कलाकृतींतून आपली वेगळी ओळख निर्माण केली. १९७८ मध्ये त्यांच्या 'जास्वंदी' या नाटकाला राज्य शासनाचा उत्कृष्ट निर्मितीचा पुरस्कार मिळाला होता.
मराठी लोककला दिल्लीत; परभाषिक नाटकांचे यशस्वी भाषांतर
महाराष्ट्राची पारंपरिक लोककला असलेला 'तमाशा' दिल्लीच्या रंगभूमीवर नेण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य सई परांजपे यांनी केले. दिल्लीत असताना त्यांनी 'एक तमाशा अच्छा खासा' आणि 'धिक् ताम' या तमाशाप्रधान नाटकांचे यशस्वी लेखन व दिग्दर्शन केले. पती अरुण जोगळेकर यांच्या साथीने 'नाट्यद्वयी' या संस्थेद्वारे त्यांनी अनेक प्रयोगशील नाटकांची निर्मिती केली. याशिवाय नोएल कॉवर्ड आणि नील सायमन यांच्या इंग्रजी नाटकांचे 'इडा पिडा टळो' व 'तुझी माझी जोडी जमली रे' असे मराठी रूपांतर केले, तर विजय तेंडुलकरांच्या 'गिधाडे' नाटकाचे 'गिद्ध' या नावाने हिंदीत भाषांतर व दिग्दर्शन केले. कला क्षेत्रातील या अथांग योगदानाबद्दल भारत सरकारने २००६ मध्ये त्यांना 'पद्मभूषण' या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने भूषवले होते. आता विष्णुदास भावे गौरव पदकाच्या रूपाने त्यांच्यादीर्घकालीन नाट्यसेवेचा पुन्हा एकदा गौरव होत आहे.