KPMG अहवालातील मोठी अपडेट
प्रतिनिधी: इतर क्षेत्रीय अर्थव्यवस्थेसह क्रीडा क्षेत्रातील अर्थव्यवस्था तेजीत येण्याची शक्यता आहे.तसे संकेत केपीएमजी (KPMG Survey Report) मध्ये मिळालेले आहेत. मिळालेल्या माहितीनुसार केपीएमजी अहवालात म्हटले आहे की, भारताची क्रीडा अर्थव्यवस्था (Sports Economy) बहु-क्रीडा भरभराटीसाठी (Multisports Prosperity) सज्ज आहे. 'Sportlight The Business of Sports' या शीर्षकाखाली प्रसिद्ध झालेल्या अहवालातील ही माहिती दिली गेली आहे.क्रिकेटच्या वर्चस्वापासून ते डिजिटल फर्स्टली गपर्यंत, हे क्षेत्र २०३० पर्यंत ४० अब्ज अमेरिकन डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. भारताचा क्रीडा उद्योग क्रिकेटच्या वर्चस्वाखालील मनोरंजन क्षेत्रापासून बहु-क्रीडा, डिजिटली सक्षम आर्थिक इंजिनमध्ये धोरणात्मक परिवर्तनातून जात आहे. केपीएम जीच्या भारताच्या ताज्या अहवालानुसार 'स्पोर्टलाईट - द बिझनेस ऑफ स्पोर्ट्स' नुसार या क्षेत्राची वाढ आता १०-१२% च्या सीएजीआरने (Compound Annual Growth Rate CAGR) १९ अब्ज अमेरिकन डॉलर्स इतकी आहे असा अंदाज आहे आणि आर्थिक वर्ष २० ३० पर्यंत ते ४० अब्ज अमेरिकन डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे.हा अहवाल भारताच्या क्रीडा परिसंस्थेचा व्यापक दृष्टिकोन प्रदान करतो, ज्यामध्ये पायाभूत सुविधा, धोरण, तंत्रज्ञान, उत्पादन, मीडिया आणि चाहत्यांच्या सहभागाचा समावेश आहे. तो खेळा ला केवळ मनोरंजन म्हणून नव्हे तर आर्थिक वाढ, रोजगार आणि जागतिक प्रभावासाठी एक धोरणात्मक लीव्हर म्हणून स्थान देतो.
अहवालातील प्रमुख Insights
भारताचा क्रीडा उद्योग सध्या १९ अब्ज अमेरिकन डॉलर्स इतका आहे असा अंदाज आहे जो १०-१२% च्या सीएजीआरने वाढतो. २०३० पर्यंत ४० अब्ज अमेरिकन डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे.
६.७ अब्ज अमेरिकन डॉलर्स मूल्याच्या क्रीडा वस्तूंचे उत्पादन २०३० पर्यंत ११ अब्ज अमेरिकन डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. उदयोन्मुख एफटीए (Foreign Trade Aggreement FTA) अंतर्गत मेरठ आणि जालंधरमधील केंद्रांचा विस्तार होत आहे.
अहवालानुसार, क्रीडा अर्थव्यवस्थेत क्रिकेटचे वर्चस्व कायम आहे, जवळजवळ ८०% योगदान आहे, परंतु कबड्डी, फुटबॉल, व्हॉलीबॉल आणि महिला खेळांमधील उदयोन्मुख लीग लोकप्रिय होत आहेत.
१.६ अब्ज अमेरिकन डॉलर्स इतके अंदाजे क्रीडा-तंत्रज्ञान क्षेत्र एआय, वेअरेबल्स आणि ओटीटी प्लॅटफॉर्म आणि स्टेडियम आधुनिकीकरणाद्वारे खेळाडूंच्या कामगिरी आणि चाहत्यांच्या सहभागात बदल घडवत आहे.
क्रीडा क्षेत्रातील पायाभूत सुविधांची गुंतवणूक २.७ अब्ज अमेरिकन डॉलर्स इतकी आहे, जी २०३० पर्यंत ६ अब्ज अमेरिकन डॉलर्सपर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे, ज्यामध्ये १,००० हून अधिक खेलो इंडिया केंद्रे आणि १००+ एसएआय केंद्रे कार्यरत आहेत.
क्रीडा अर्थव्यवस्था, क्रीडा पर्यटन आणि जागतिक क्षमता केंद्रे (जीसीसी) यांचा उदय शहरी आणि ग्रामीण भारतात नवीन महसूल प्रवाह आणि रोजगाराच्या संधी निर्माण करत आहे.
२०२४ मध्ये क्रीडा प्रायोजकांनी १६,६३३ कोटी (~२ अब्ज अमेरिकन डॉलर्स) ओलांडले, ज्यामध्ये क्रिकेटव्यतिरिक्त इतर प्रायोजकांनी वार्षिक १९% वाढ नोंदवली.
स्ट्रीमिंग प्लॅटफॉर्म वापर बदलत आहेत, आयपीएल २०२५ ने टीव्ही आणि डिजिटलवर ४५० दशलक्षाहून अधिक प्रेक्षक आकर्षित केले.
या अहवालावर भाष्य करताना, भारतातील केपीएमजीचे भागीदार आणि क्रीडा क्षेत्राचे प्रमुख प्रशांत शांताकुमारन म्हणाले आहेत की, 'भारताची क्रीडा अर्थव्यवस्था क्रिकेट-केंद्रित मनोरंजनापासून बहु-क्रीडा पॉवरहाऊसमध्ये विकसित होत आहे. त ळागाळातील अकादमींपासून ते जागतिक स्ट्रीमिंग प्लॅटफॉर्मपर्यंत, हे परिवर्तन नवीन नोकऱ्या, व्यावसायिक संधी आणि जागतिक स्पर्धात्मकतेसाठी मार्ग निर्माण करत आहे. आमचा अहवाल भागधारकांना गुंतवणूक, नवोपक्रम आणि समावेशक वाढीसाठी खे ळांना एक धोरणात्मक लीव्हर बनवण्यासाठी कृती करण्याचे आवाहन आहे.'