नवी दिल्ली : नवीन वर्षाच्या सुरुवातीलाच केंद्र सरकार आणि भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (NHAI) वाहनधारकांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. महामार्गावरून प्रवास करताना टोल भरण्यासाठी अनिवार्य असलेल्या 'फास्टॅग' (FASTag) च्या नियमांमध्ये मोठा बदल करण्यात आला असून, यामुळे प्रवाशांचा ताण कमी होणार आहे. यापूर्वी वाहनधारकांना आपल्या वाहनाची माहिती अद्ययावत करण्यासाठी या प्रक्रियेतून जावे लागत होते. मात्र, आता ही अट शिथिल करण्यात आल्याने वाहनधारकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. नवीन वर्षात नियमांची पुनर्रचना करताना प्रशासनाने हा निर्णय घेतला आहे. यामुळे फास्टॅग रिचार्ज करणे किंवा नवीन फास्टॅग घेताना येणारे तांत्रिक अडथळे दूर होतील, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
१ फेब्रुवारी २०२६ पासून फास्टॅगचे नियम बदलले
देशातील टोल वसुली प्रक्रिया अधिक वेगवान आणि सुटसुटीत करण्यासाठी भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (NHAI) एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. १ फेब्रुवारी २०२६ पासून नवीन कारसाठी स्वतंत्र 'KYV' (Know Your Vehicle) प्रक्रिया रद्द करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. आता वाहनांची सर्व पडताळणी ही फास्टॅग जारी करण्यापूर्वीच सरकारी 'वाहन' (VAHAN) डेटाबेसद्वारे केली जाईल. यामुळे वाहनधारकांना आता लांबलचक फॉर्म आणि कागदपत्रे जमा करण्याची गरज उरणार नाही. यापूर्वी नवीन फास्टॅग घेताना 'केवायव्ही'साठी वेगळी प्रक्रिया करावी लागत असे, ज्यामध्ये बराच वेळ जात असे. आता ही प्रक्रिया थेट 'वाहन' पोर्टलशी जोडली गेल्याने फास्टॅग जारी करण्यापूर्वीच बॅकएंडला सर्व पडताळणी पूर्ण केली जाईल. प्रवाशांना टोल प्लाझावर किंवा बँकेत कागदपत्रांसाठी थांबावे लागणार नाही. वाहनांची खरी माहिती थेट सरकारी रेकॉर्डमधून घेतली जाईल, ज्यामुळे गैरप्रकारांना आळा बसेल.
जुन्या फास्टॅग धारकांचे काय?
सध्या वापरात असलेल्या फास्टॅगसाठी पुन्हा नवीन 'केवायव्ही' करण्याची आवश्यकता नाही. मात्र, जर एखाद्या फास्टॅगचा गैरवापर झाल्याची तक्रार प्राप्त झाली किंवा काही संशयास्पद हालचाल दिसून आली, तरच अशा प्रकरणांमध्ये तपासणी केली जाईल. हे नियम प्रामुख्याने खाजगी वाहनांसाठी असून, व्यावसायिक (Commercial) वाहनांसाठी स्वतंत्र आणि वेगळे नियम लागू राहतील, असेही NHAI ने स्पष्ट केले आहे. टोल प्लाझावर होणारी गर्दी कमी करणे आणि तांत्रिक कारणांमुळे प्रवाशांना होणारा त्रास थांबवणे हा या निर्णयामागचा मुख्य उद्देश आहे. १ फेब्रुवारी नंतर जारी होणारे सर्व नवीन फास्टॅग या 'डिजिटल व्हेरिफिकेशन' प्रणालीद्वारेच दिले जातील, ज्यामुळे महामार्गावरील प्रवास अधिक सुखकर होणार आहे.
नवीन नियम कोणते ?
या नवीन नियमांमुळे ज्या कार मालकांकडे आधीच सक्रिय (Active) फास्टॅग आहे, त्यांना आता वारंवार केवायव्ही (KYV) अपडेट करण्याची कटकट राहणार नाही. टोल प्लाझावर केवायसी अभावी फास्टॅग ब्लॅकलिस्ट होऊन लागणाऱ्या लांब रांगा कमी करण्यासाठी हे मोठे पाऊल मानले जात आहे. नव्या नियमानुसार, सरसकट सर्वच वाहनधारकांना कागदपत्रे देण्याची आवश्यकता उरलेली नाही. केवायव्ही किंवा कागदपत्रांची मागणी आता केवळ या प्रकरणांमध्येच केली जाईल. जर फास्टॅगचा गैरवापर होत असल्याची तक्रार असेल, बनावट फास्टॅग वापरला जात असल्याचा संशय असेल, चुकीच्या पद्धतीने किंवा चुकीच्या माहितीवर फास्टॅग जारी केल्याचे निदर्शनास आले तरच तपासणी होईल.
'एक वाहन, एक फास्टॅग' नियमाची कडक अंमलबजावणी
प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की, "एक वाहन, एक फास्टॅग" या नियमाची आता अत्यंत काटेकोरपणे अंमलबजावणी केली जाईल. एकाच फास्टॅगचा वापर करून अनेक वाहने टोल नाक्यावरून पार करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांवर कारवाई केली जाणार आहे. यामुळे प्रत्येक वाहनासाठी स्वतंत्र आणि वैध टॅग असणे अनिवार्य झाले आहे. अनेकदा असे दिसून आले आहे की, केवळ केवायसी (KYC) अपडेट नसल्यामुळे वाहनधारकांचे फास्टॅग अचानक निष्क्रिय किंवा ब्लॅकलिस्ट केले जायचे. यामुळे टोल नाक्यावर ऐनवेळी प्रवाशांचा खोळंबा होऊन वादाचे प्रसंग उद्भवत असत. आता ही प्रक्रिया रद्द झाल्यामुळे वाहन मालकांचा वेळ वाचणार असून टोल वसुलीची यंत्रणा अधिक सुरळीतपणे कार्य करेल.