Iran-US-Israel War : ४५ दिवसांचा युद्धविराम होणार? अमेरिका - इराण एकमेकांच्या अटी मान्य करणार?

मध्य पूर्वेत सुरू असलेल्या युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर आता युद्धविराम (सीजफायर) होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. सूत्रांच्या हवाल्याने दिलेल्या माहितीनुसार, इराण आणि अमेरिका यांच्यात युद्धविरामाचा (Iran-US-Israel War) एक आराखडा तयार झाला आहे. हा आराखडा लवकरच लागू होऊ शकतो, ज्यामुळे इराण होर्मुज सामुद्रधुनी पुन्हा जहाज वाहतुकीसाठी खुली करू शकतो.

सूत्रांनी सांगितले की, इराण आणि अमेरिका यांच्यातील तणाव कमी करण्यासाठीचा फ्रेमवर्क पाकिस्तानने तयार केला असून तो दोन्ही देशांना रातोरात पाठवण्यात आला आहे. या प्रस्तावात तात्काळ युद्धविरामानंतर सर्वसमावेशक करारासाठी दोन-स्तरीय (टू-लेयर) धोरणाची रूपरेषा देण्यात आली आहे.

एका सूत्राने सांगितले, “आज सर्व मुद्द्यांवर सहमती होणे अपेक्षित आहे. प्रारंभिक समज पाकिस्तानमार्फत इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने अंतिम करण्यात आली असून आता त्याला सामंजस्य करार (एमओयू)चे स्वरूप दिले जाणार आहे.” या संपूर्ण चर्चाप्रक्रियेत पाकिस्तान एकमेव “संवाद माध्यम” (कम्युनिकेशन चॅनेल) म्हणून काम करत आहे.

याआधी रविवारी एका न्यूजने अहवाल दिला होता की, संभाव्य ४५ दिवसांच्या युद्धविरामाबाबत अमेरिका आणि इराण यांच्यात चर्चा सुरू आहे, ज्यामुळे युद्ध कायमचे थांबण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. सूत्रांच्या माहितीनुसार, पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख फील्ड मार्शल असीम मुनीर, अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी वॅन्स, विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ आणि इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराक्ची यांच्याशी रात्रभर संपर्कात होते. हा करार झाल्यास तो दोन टप्प्यांत राबवला जाईल. पहिल्या टप्प्यात 45 दिवसांचा युद्धविराम (सीजफायर) असेल, ज्यादरम्यान युद्धाचा कायमस्वरूपी शेवट करण्यासाठी मध्यस्थी केली जाईल. दुसऱ्या टप्प्यात, आदर्श परिस्थितीत, युद्ध पूर्णपणे समाप्त करण्यासाठी अंतिम कराराचा समावेश असेल. प्रस्तावानुसार, युद्धविराम तात्काळ लागू केला जाईल, ज्यामुळे होर्मुज सामुद्रधुनी पुन्हा खुली होईल आणि व्यापक करार अंतिम करण्यासाठी १५ ते २० दिवसांचा कालावधी दिला जाईल. या संभाव्य कराराला तात्पुरते “इस्लामाबाद करार” असे नाव देण्यात आले आहे. युद्धविरामाबाबत अमेरिका आणि इराणच्या अधिकाऱ्यांकडून तात्काळ कोणतीही अधिकृत प्रतिक्रिया आलेली नाही. पाकिस्तानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते ताहिर अंद्राबी यांनी यावर भाष्य करण्यास नकार दिला.

इराणी अधिकाऱ्यांनी याआधी माध्यमांना सांगितले होते की, तेहरान कायमस्वरूपी युद्धविरामासाठी अशी हमी मागत आहे की अमेरिका आणि इस्रायल भविष्यात पुन्हा हल्ला करणार नाहीत. तसेच पाकिस्तान, तुर्किये आणि इजिप्त यांसारख्या मध्यस्थ देशांकडून संदेश मिळाल्याचे त्यांनी सांगितले. सूत्रांच्या मते, अंतिम करारामध्ये इराणकडून अशी बांधिलकी अपेक्षित आहे की निर्बंधांमध्ये सवलत आणि गोठवलेल्या मालमत्तांची मुक्तता याच्या बदल्यात तो अण्वस्त्र कार्यक्रमाचा पाठपुरावा करणार नाही.

दोन पाकिस्तानी सूत्रांनी सांगितले की, इराणने अद्याप कोणतीही अंतिम बांधिलकी दर्शवलेली नाही. नागरी आणि लष्करी स्तरावर प्रयत्न सुरू असूनही तेहरानकडून अद्याप प्रतिसाद मिळालेला नाही. एका सूत्राने म्हटले, “इराणने अजून कोणतेही उत्तर दिलेले नाही.” पाकिस्तान, चीन आणि अमेरिकेच्या पाठिंब्याने मांडलेल्या तात्पुरत्या युद्धविराम प्रस्तावावर अद्याप कोणतीही अधिकृत सहमती झालेली नाही. प्रतिक्रिया मागवूनही चिनी अधिकाऱ्यांकडून तात्काळ उत्तर मिळाले नाही. वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर हा नवा राजनैतिक प्रयत्न समोर आला आहे. होर्मुज सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजवाहतुकीत अडथळे निर्माण होण्याची भीती वाढली असून हा मार्ग जागतिक तेलपुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.