नवी दिल्ली: येत्या पाच वर्षांत जागतिक अर्थव्यवस्थेत एक मोठे स्थित्यंतर पाहायला मिळणार आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या (WGC) ताज्या सर्वेक्षणातून धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. भारत आणि इतर ७२ देशांच्या मध्यवर्ती बँका आता आपल्या परकीय चलन साठ्यातील 'डॉलर'चा वाटा कमी करून 'सोन्याचा' (Gold Reserve) साठा मोठ्या प्रमाणात वाढवण्याच्या तयारीत आहेत.
काय आहे वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलचा अहवाल?
वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने त्यांच्या 'सेंट्रल बँक गोल्ड रिझर्व्ह सर्व्हे'मध्ये ७३ देशांच्या मध्यवर्ती बँकांचा अभ्यास केला आहे. यामध्ये १७ विकसित आणि ५६ विकसनशील अर्थव्यवस्थांचा समावेश आहे. या अहवालातील प्रमुख निष्कर्ष खालीलप्रमाणे आहेत:
सोन्याकडे कल: ८४% मध्यवर्ती बँकांचे असे मत आहे की, पुढील पाच वर्षांत त्यांच्या देशाच्या एकूण राखीव निधीमध्ये सोन्याचा वाटा वाढेल. गेल्या वर्षी हा आकडा ७६% होता.
डॉलरमध्ये घट: ७४% मध्यवर्ती बँकांनी स्पष्ट केले आहे की, ते पुढील पाच वर्षांत आपल्या राखीव निधीतील डॉलरचा वाटा कमी करतील. केवळ ११% बँकांनी डॉलरचा साठा वाढवण्याचा मानस व्यक्त केला आहे.
डॉलरचे स्थान: या बदलांनंतरही, डॉलर हे जागतिक राखीव चलन (Global Reserve Currency) म्हणून आपले स्थान टिकवून ठेवेल, असा विश्वासही बँकांनी व्यक्त केला आहे.
पुढील १२ महिन्यांचे नियोजन (शॉर्ट टर्म प्लॅन)
सर्वेक्षणानुसार, ८९% बँकांचा असा विश्वास आहे की, जागतिक पातळीवर पुढील एका वर्षात सोन्याच्या साठ्यात वाढ होईल. मे महिन्यात मध्यवर्ती बँकांनी एकूण २० टन सोने खरेदी केले आहे, जे एप्रिल महिन्यातील १६ टनांच्या तुलनेत जास्त आहे. जरी हा आकडा १२ महिन्यांच्या सरासरी (२७ टन) पेक्षा कमी असला, तरी सोन्याची खरेदी सातत्याने सुरू आहे.
बँका सोने का खरेदी करत आहेत?
जगभरातील मध्यवर्ती बँका सोन्याची खरेदी का वाढवत आहेत, याची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
जागतिक अस्थिरता: भू-राजकीय तणाव आणि जागतिक बाजारपेठेतील अनिश्चिततेमुळे सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून सोने लोकप्रिय ठरत आहे.
आर्थिक सुरक्षितता: डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करून स्वतःची अर्थव्यवस्था अधिक सुरक्षित करण्याकडे देशांचा कल वाढला आहे.
दीर्घकालीन धोरण: सोने हे महागाई आणि आर्थिक संकटाच्या काळात सर्वात सुरक्षित मालमत्ता मानली जाते, त्यामुळेच मध्यवर्ती बँका आपल्या तिजोरीतील सोन्यात भर घालत आहेत.