मुंबई: भारतीय शेअर बाजाराच्या इतिहासात एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलत बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंजने (BSE) देशातील पहिल्या 'सात्विक १००' निर्देशांकाची (BSE Saatvik 100 Index) घोषणा केली आहे. भारतीय संस्कृतीतील 'सात्विक' तत्त्वांना आर्थिक गुंतवणुकीशी जोडणारा हा एक अनोखा उपक्रम असून, यामुळे नैतिक आणि मूल्य-आधारित गुंतवणूक शोधणाऱ्या गुंतवणूकदारांना एक नवी दिशा मिळणार आहे.
काय आहे 'सात्विक १००' निर्देशांक?
बीएसईची उपकंपनी असलेल्या 'बीएसई इंडेक्स सर्व्हिसेस'द्वारे हा निर्देशांक व्यवस्थापित केला जाणार आहे. बीएसई ५०० मधील अशा कंपन्यांची निवड यामध्ये करण्यात आली आहे, ज्या सात्विक मूल्यांच्या निकषांवर पात्र ठरतात.
सात्विक तत्त्वे: व्यवसाय करताना मादक पदार्थ, सट्टेबाजी, अनैतिक प्रथा आणि क्रूरतेशी संबंधित व्यवहार टाळणाऱ्या कंपन्यांना यात प्राधान्य देण्यात आले आहे.
आधारभूत मूल्य: या निर्देशांकाचे आधारभूत मूल्य १,००० असून, याची गणना २० जून २००५ पासून करण्यात आली आहे.
पुनर्रचना: या निर्देशांकाची पुनर्रचना वर्षातून दोनदा (जून आणि डिसेंबरमध्ये) केली जाणार आहे.
प्रमुख कंपन्यांचा समावेश
या निर्देशांकात १०० कंपन्यांचा समावेश असून, त्यात दिग्गज कंपन्यांना स्थान देण्यात आले आहे:
एचडीएफसी बँक: ९.७१% (सर्वाधिक महत्त्व)
आयसीआयसीआय बँक: ७.६९%
रिलायन्स इंडस्ट्रीज: ७.६५%
इतर प्रमुख कंपन्या: भारती एअरटेल, लार्सन अँड टुब्रो, इन्फोसिस, स्टेट बँक ऑफ इंडिया, ॲक्सिस बँक, कोटक महिंद्रा बँक आणि महिंद्रा अँड महिंद्रा.
गुंतवणूकदारांना काय फायदा?
हा निर्देशांक केवळ एका यादीपुरता मर्यादित न राहता, तो गुंतवणुकीच्या विविध साधनांसाठी एक 'बेंचमार्क' म्हणून काम करणार आहे. यामुळे गुंतवणूकदारांना खालील सोयी उपलब्ध होणार आहेत:
विविध उत्पादने: या निर्देशांकावर आधारित एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड (ETF), इंडेक्स फंड, म्युच्युअल फंड आणि पोर्टफोलिओ मॅनेजमेंट सर्व्हिसेस (PMS) विकसित करणे शक्य होईल.
नैतिक गुंतवणूक: पारंपरिक आर्थिक फायद्यांसोबतच आपल्या सांस्कृतिक आणि नैतिक मूल्यांशी सुसंगत गुंतवणूक करण्याची संधी गुंतवणूकदारांना मिळणार आहे.
तज्ज्ञांचे मत
या उपक्रमाबाबत बोलताना बीएसई इंडेक्स सर्व्हिसेसचे एमडी आणि सीईओ आशुतोष सिंग म्हणाले की, "भांडवली बाजार जसजसे विकसित होत आहेत, तसतसे गुंतवणूकदारांचा कल केवळ नफ्याकडे नसून नैतिक आणि तत्त्वज्ञानावर आधारित गुंतवणुकीकडे वाढत आहे. 'सात्विक १००' निर्देशांक हा त्या दिशेने टाकलेले एक महत्त्वाचे पाऊल आहे."
आशियातील सर्वात जुन्या शेअर बाजार असलेल्या बीएसईने सुरू केलेला हा नवीन निर्देशांक, भारतीय इंडेक्सिंग क्षेत्रात एक क्रांती घडवणारा ठरेल, अशी चर्चा सध्या बाजारपेठेत सुरू आहे.