सीमेवर १३ लाख किलो चहा खोळंबला
भारताच्या नव्या नियमांमुळे नेपाळच्या व्यापारावर परिणाम
नवी दिल्ली : भारत आणि नेपाळ यांच्यातील व्यापारी संबंधांवर सध्या तणावाचे सावट आहे. भारताच्या अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने चहा आयातीबाबत लागू केलेल्या कठोर नियमांमुळे नेपाळचा चहा उद्योग मोठ्या संकटात सापडला आहे. भारताच्या अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने ने २३ जून रोजी एचएसएन कोड ०९०२ अंतर्गत चहासाठी जोखीम-आधारित तपासणी प्रणाली लागू करणारा नवीन निर्देश जारी केला. यानुसार, भारतात येणाऱ्या चहाच्या २० टक्के खेपा प्रयोगशाळा चाचणीसाठी यादृच्छिकपणे निवडल्या जातील आणि हा नियम तात्काळ प्रभावाने लागू करण्यात आला.
नवीन नियमांमुळे नेपाळमधून भारतात येणाऱ्या चहाच्या प्रत्येक खेपेची प्रयोगशाळेत अनिवार्य चाचणी केली जाणार आहे. यापूर्वी भारत केवळ ५ ते २० टक्के नमुन्यांची तपासणी करत असे आणि एक ट्रक उत्तीर्ण झाला की संपूर्ण खेप मंजूर केली जात असे. आता मात्र, सीमेवर उभ्या असलेल्या प्रत्येक ट्रकमधून नमुने घेऊन ते कोलकाता येथील केंद्रीय प्रयोगशाळेत पाठवले जात आहेत. 'काठमांडू पोस्ट'(Kathmandu Post)च्या वृत्तानुसार, प्रयोगशाळेतील चाचणीसाठी माल अडकून पडल्याने नेपाळी चहा निर्यातदारांना भारतीय सीमेवर मोठ्या विलंबाचा सामना करावा लागत आहे. सुमारे ३,००,००० किलोग्रॅम प्रक्रिया केलेला चहा भारतीय गोदामांमध्ये अडकून पडला आहे, तर १० लाख किलोग्रॅमहून अधिक चहा नेपाळमध्येच पडून आहे.
कारखाने आणि मळ्यांचे कामकाज ठप्प
या व्यत्ययांमुळे १५ जून रोजी इलाममधील कारखानदारांनी, तर १८ जून रोजी झापा येथील चहा उत्पादकांनी काम बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला होता. पूर्व नेपाळमधील सुमारे ९९ चहा कारखाने आणि ५० हून अधिक चहाच्या मळ्यांमधील कामकाज यामुळे प्रभावित झाले, ज्याचा थेट परिणाम हजारो कामगारांच्या रोजगारावर झाला. चहाच्या पानांचे भाव ४० ते ६० रुपये प्रति किलोवरून घसरून १५ रुपये प्रति किलोपर्यंत आल्याने नेपाळी शेतकऱ्यांचे दररोज कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान होत आहे.
भारतीय उत्पादकांचा आक्षेप
भारतीय चहा उत्पादकांनी असा आरोप केला आहे की, नेपाळमधून येणारा स्वस्त आणि निकृष्ट दर्जाचा चहा भारतातील दर्जेदार 'दार्जिलिंग चहा(Darjeeling tea)'मध्ये मिसळला जात आहे, ज्यामुळे भारतीय ब्रँड्सची आंतरराष्ट्रीय प्रतिमा मलिन होत आहे. याव्यतिरिक्त, नेपाळी चहामध्ये कीटकनाशके आणि रसायनांचे प्रमाण जास्त असल्याचेही भारतीय उत्पादकांचे म्हणणे आहे.
नेपाळ सरकारची भूमिका
कामकाज ठप्प झाल्याने निर्माण झालेली गंभीर परिस्थिती लक्षात घेता, नेपाळच्या पंतप्रधानांचे कार्यालय आणि मंत्रिमंडळाकडून चहा निर्यातदारांना तातडीने राजनैतिक आणि प्रशासकीय पावले उचलण्याचे आश्वासन देण्यात आले आहे. या आश्वासनानंतर नेपाळातील चहा कारखानदारांनी पुन्हा कामकाज सुरू करण्यास सहमती दर्शवली आहे, तरीही भारताच्या कठोर नियमांमुळे दोन्ही देशांमधील व्यापारी संबंधांवरचा तणाव अद्याप कायम आहे.