फिफा विश्वचषक ही जगातील सर्वात प्रतिष्ठित क्रीडा स्पर्धा मानली जाते. मैदानावरील खेळाच्या थरारासोबतच, या स्पर्धेच्या ट्रॉफीचा इतिहासही तितकाच नाट्यमय आणि थक्क करणारा आहे. या ट्रॉफीबद्दलच्या काही महत्त्वाच्या गोष्टी खालीलप्रमाणे आहेत:
१. ज्युल रिमेट ट्रॉफीची रोमांचक गाथा
१९३० मध्ये सुरू झालेली मूळ ट्रॉफी 'ज्युल रिमेट ट्रॉफी' म्हणून ओळखली जात असे. ही सोन्याची मूर्ती ग्रीक देवी नाइकीच्या रूपातील होती. १९७० मध्ये ब्राझीलने तिसऱ्यांदा विश्वचषक जिंकला, तेव्हा ही ट्रॉफी त्यांना कायमस्वरूपी देण्यात आली. या ट्रॉफीचा इतिहास खूपच नाट्यमय आहे:
दुसरे महायुद्ध: नाझींपासून वाचवण्यासाठी ही ट्रॉफी एका बुटाच्या खोक्यात लपवून पलंगाखाली ठेवली होती.
दोनदा चोरी: १९६६ मध्ये इंग्लंडमध्ये चोरीला गेलेली ट्रॉफी 'पिकल्स' नावाच्या कुत्र्यामुळे सापडली होती. मात्र, १९८३ मध्ये ब्राझीलमध्ये चोरीला गेल्यानंतर ती कायमची हरवली.
२. नवीन ट्रॉफी आणि तिचे स्वरूप
ज्युल रिमेट ट्रॉफी निवृत्त झाल्यानंतर, १९७४ मध्ये फिफाने नवीन ट्रॉफीसाठी स्पर्धा घेतली. ५३ आराखड्यांमधून इटालियन कलाकार 'सिल्व्हिओ गझानिगा' यांची संकल्पना निवडली गेली. सध्याच्या या ट्रॉफीमध्ये पृथ्वीगोल उचलणाऱ्या दोन खेळाडूंच्या आकृत्या असून त्या मानवी एकता आणि यशाचे प्रतीक आहेत.
३. विजेते मूळ चषक का ठेवत नाहीत?
२००६ पर्यंत विजेत्यांना मूळ चषक स्वतःकडे ठेवण्याची मुभा होती, पण आता ती परंपरा बदलली आहे. आता विजेत्यांना सोन्याचा मुलामा असलेली कांस्य प्रतिकृती दिली जाते. मूळ चषक फिफाच्या झुरिच येथील संग्रहालयात अतिशय सुरक्षित ठेवला जातो.
४. भविष्यात नवीन ट्रॉफीची गरज?
सध्याच्या ट्रॉफीच्या तळावर १९७४ पासूनच्या सर्व विजेत्यांची नावे कोरली जातात. आता त्यावर फक्त चार देशांच्या विजयांची नावे लिहिण्यासाठी जागा उरली आहे. त्यामुळे २०३८ पर्यंत ही जागा पूर्ण होईल आणि फिफाला कदाचित २०४२ च्या स्पर्धेसाठी एका नवीन ट्रॉफीची निर्मिती करावी लागेल.
थोडक्यात सांगायचे तर, फुटबॉलच्या या जगप्रसिद्ध ट्रॉफीचा प्रवासही खेळाप्रमाणेच अत्यंत गौरवशाली आणि उत्क्रांत होत राहणारा आहे.