मुंबई : क्रिकेट विश्वातील सर्वात चर्चेचा विषय ठरलेला भारत-पाकिस्तान सामना पुन्हा एकदा केंद्रस्थानी आला आहे. आगामी वनडे वर्ल्ड कपच्या (ODI World Cup) नव्या स्वरुपावरून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद म्हणजेच आयसीसीवर (ICC) अनेक प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील सामन्यांमधून मिळणारा मोठा महसूल (Revenue), टीआरपी (TRP) आणि प्रसारण हक्कांचा (Broadcast Rights) फायदा लक्षात घेऊनच स्पर्धेच्या रचनेत बदल करण्यात आल्याची चर्चा सुरू आहे.
काही क्रिकेट जाणकारांच्या मते, नव्या फॉरमॅटमुळे (Format) स्पर्धेतील रोमांच वाढण्याऐवजी व्यावसायिक (Commercial) बाजूला अधिक महत्त्व दिले जात आहे. यामुळे नव्या आणि छोट्या क्रिकेट खेळणाऱ्या देशांसाठी मुख्य स्पर्धेत पोहोचण्याचा मार्ग अधिक कठीण होणार असल्याची टीका होत आहे.
२०२७ वनडे वर्ल्ड कपमध्ये मोठा बदल
दक्षिण आफ्रिकेत होणाऱ्या २०२७ च्या वनडे वर्ल्ड कपमध्ये एकूण १४ संघ (Teams) सहभागी होणार आहेत. मात्र, या संघांपैकी सर्वात कमी क्रमवारीतील (Ranking) तीन संघांना आधी प्राथमिक फेरी (Preliminary Round) खेळावी लागणार आहे. या तीन संघांपैकी केवळ एकाच संघाला मुख्य स्पर्धेत (Main Tournament) प्रवेश मिळेल. त्यामुळे कागदावर १४ संघ असले तरी प्रत्यक्षात मुख्य फेरीत १२ संघच खेळताना दिसतील.
मुख्य फेरीतील १२ संघांचे दोन गट (Groups) करण्यात येणार असून प्रत्येक गटात सहा संघ असतील. यामध्ये भारत आणि पाकिस्तानला एकाच गटात ठेवले जाण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे या दोन कट्टर प्रतिस्पर्ध्यांमध्ये सुरुवातीलाच सामना होऊ शकतो.
एका वर्ल्ड कपमध्ये भारत-पाकिस्तानचे तीन सामने?
नव्या रचनेनुसार भारत आणि पाकिस्तान हे संघ एका स्पर्धेत तब्बल तीन वेळा आमनेसामने येण्याची शक्यता आहे. पहिल्या साखळी फेरीनंतर (League Stage) अव्वल संघ ‘सुपर सेव्हन’ (Super Seven) फेरीत प्रवेश करतील. या टप्प्यात प्रत्येक संघ एकमेकांविरुद्ध खेळेल. येथे भारत-पाकिस्तान सामना दुसऱ्यांदा पाहायला मिळू शकतो. यानंतर गुणतालिकेतील (Points Table) सर्वोत्तम चार संघ उपांत्य फेरीत (Semi Final) पोहोचतील. या टप्प्यावर किंवा अंतिम सामन्यात (Final) भारत आणि पाकिस्तान पुन्हा एकदा भिडण्याची शक्यता आहे.
यामुळे एका वर्ल्ड कपमध्ये भारत-पाकिस्तान सामना तीन वेळा होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. यामुळे आयसीसीचा हा निर्णय केवळ प्रसारक (Broadcasters) आणि जाहिरातदारांच्या (Advertisers) फायद्यासाठी घेतला जात असल्याची टीका काही जण करत आहेत.
क्रिकेटचा विस्तार की व्यावसायिक गणित?
फुटबॉल वर्ल्ड कपमध्ये सहभागी संघांची संख्या वाढवण्यावर भर दिला जात असताना, क्रिकेटमध्ये मात्र मोठ्या स्पर्धांचा फॉरमॅट अधिक गुंतागुंतीचा (Complicated) केला जात असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे. नव्या संघांना संधी देण्याऐवजी पात्रता फेऱ्या (Qualification Rounds) अधिक कठीण केल्या जात असल्याची नाराजी काही क्रिकेट चाहत्यांनी व्यक्त केली आहे. तसेच बाद फेरीतील (Knockout Stage) उपांत्यपूर्व सामने (Quarter Final) हटवण्याच्या निर्णयावरही प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.
भारत-पाकिस्तान सामन्यांचे व्यावसायिक महत्त्व
भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील राजकीय तणावामुळे हे दोन्ही संघ २००६ पासून कोणतीही द्विपक्षीय मालिका (Bilateral Series) खेळलेले नाहीत. त्यामुळे दोन्ही संघ फक्त आयसीसीच्या मोठ्या स्पर्धांमध्येच आमनेसामने येतात. याच कारणामुळे भारत-पाकिस्तान सामन्यांना प्रचंड प्रेक्षकवर्ग (Audience), टीआरपी आणि आर्थिक मूल्य मिळते. त्यामुळे आयसीसीच्या नव्या नियोजनामागे व्यावसायिक गणित असल्याची चर्चा रंगली आहे.
दरम्यान, २०२८ च्या टी-२० वर्ल्ड कपमध्ये (T20 World Cup) २० संघ कायम ठेवण्यात येणार आहेत. मात्र, तिथे ‘सुपर १०’ (Super 10) सारखी नवी संकल्पना आणण्याची तयारी असून स्पर्धेची बाद फेरी गाठण्याची प्रक्रिया आणखी बदलण्याची शक्यता आहे.