Japan : वाढत्या जागतिक उष्णतेने जगभरात हाहाकार माजवला असून, जपानमध्ये उन्हाळ्याचे दिवस आता अधिकच जीवघेणे ठरू लागले आहेत. या तीव्र उन्हाळ्यात बाहेरील कडक उन्हात काम करणाऱ्या कामगारांना तात्काळ दिलासा देण्यासाठी जपानने एक अत्यंत नाविन्यपूर्ण आणि विचित्र शोध लावला आहे. जपानने माणसाच्या आकाराचा एक महाकाय ‘मानवी रेफ्रिजरेटर’ म्हणजेच ‘डो हिएमोन बॉक्स’ (Do Hiemon Box) नावाचा कूलिंग बूथ विकसित केला आहे, ज्याची सध्या इंटरनेटवर जोरदार चर्चा सुरू आहे.
नक्की काय आहे हा ‘मानवी रेफ्रिजरेटर’?
दिसायला अगदी एखाद्या मोठ्या फ्रिजसारखा दिसणारा हा बूथ पेये किंवा अन्नपदार्थ थंड करण्यासाठी नसून, थेट माणसांना थंड करण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे. जपानची प्रसिद्ध रेफ्रिजरेशन आणि व्हेंडिंग मशीन उत्पादक कंपनी SDRS ने हा बूथ विकसित केला असून, औद्योगिक उपकरणे पुरवठादार कंपनी Trusco Nakayama द्वारे याची विक्री केली जात आहे. रस्त्यांवर असणाऱ्या रेफ्रिजरेटेड व्हेंडिंग मशीन्सपासून प्रेरणा घेऊन ही संकल्पना प्रत्यक्षात आणण्यात आली आहे.
या बूथच्या आत तापमान १५ अंश सेल्सिअस एवढे राखले जाते, ज्यामुळे आत पाऊल ठेवताच एखाद्या फ्रिजमध्ये किंवा वातानुकूलित कक्षात गेल्यासारखा अनुभव येतो. आत ठेवलेल्या खुर्चीवर बसल्यानंतर, थेट ५ अंश सेल्सिअसपर्यंत थंड केलेली हवा डोके, मान, खांदे आणि पाठीवर सोडली जाते. कंपनीच्या दाव्यानुसार, या बूथमध्ये गेल्यानंतर अवघ्या ५ मिनिटांतच शरीराला लक्षणीयरीत्या थंडावा मिळतो. तसेच, आत १० मिनिटे घालवल्यास शरीराचे वाढलेले तापमान झपाट्याने कमी होऊन उष्माघाताचा (Heatstroke) धोका टाळता येऊ शकतो.
हा शोध का ठरतोय अत्यंत महत्त्वाचा?
हा दिसायला जरी एखादा विचित्र प्रयोग वाटत असला, तरी कडक उन्हात तासन्तास काम करावे लागणाऱ्या कामगारांसाठी हा वरदान ठरत आहे. यामध्ये प्रामुख्याने:
- बांधकाम क्षेत्रातील कामगार
- कारखान्यांमधील कर्मचारी
- गोदामांमध्ये (Warehouses) काम करणारे कामगार
- बाहेरील उन्हात उघड्यावर काम करणाऱ्या व्यक्तींचा समावेश आहे.
या बूथमध्ये हवेचा प्रवाह आणि थंडावा नियंत्रित करण्यासाठी तीन वेगवेगळ्या सेटिंग्ज देण्यात आल्या आहेत. अतिथंडाव्यामुळे प्रकृती बिघडू नये म्हणून हे यंत्र २० मिनिटांनंतर आपोआप बंद होते. विशेष म्हणजे, याला चाके बसवलेली असल्यामुळे ते कामाच्या ठिकाणी सहज इकडून तिकडे हलवता येते. यासाठी कोणत्याही प्रकारच्या इन्स्टॉलेशनची गरज नसून, एका सामान्य स्पॉट एअर कंडिशनरच्या तुलनेत हे यंत्र केवळ निम्मी वीज वापरते असा दावा कंपनीने केला आहे.
जपानमधील उष्णतेचे भीषण संकट
हा कोणताही साधा प्रयोग नसून, जपानमधील बिघडत्या हवामानामुळे निर्माण झालेली गरज आहे. जपानमध्ये अलीकडेच ४० अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त तापमान असणाऱ्या दिवसांचे वर्णन करण्यासाठी विशेष संज्ञा वापरली जाऊ लागली आहे. उष्माघातामुळे रुग्णालयात दाखल होणाऱ्या नागरिकांची संख्या झपाट्याने वाढली असून, केवळ १५ जुलै रोजी एकाच दिवशी टोकियो शहरात ४८ जणांना उष्माघातामुळे रुग्णालयात दाखल करावे लागले होते. ही वार्षिक आणीबाणी बनत चालल्याने, कामगारांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी असे अपारंपरिक मार्ग स्वीकारले जात आहेत.
किंमत आणि उपलब्धता
सध्या हा ‘डो हिएमोन बॉक्स’ जपानमधील औद्योगिक उपकरण वितरकांमार्फत व्यावसायिक क्षेत्रासाठी उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. याच्या स्टँडर्ड मॉडेलची किंमत कर वगळून १५ लाख येन एवढी असून, भारतीय चलनानुसार ती अंदाजे ८.८ लाख रुपये होते. हे उत्पादन सध्या वैयक्तिक घरांपेक्षा मोठ्या कंपन्या, उद्योग आणि संस्थांना लक्षात घेऊन तयार केले गेले आहे.