नवी दिल्ली : दिल्लीतील कनॉट प्लेस (Connaught Place) आणि जंतर-मंतर परिसरात झालेल्या CJP आंदोलनादरम्यान (Protest) इंटरनेट (Internet) आणि मोबाईल नेटवर्क (Mobile Network) बंद असतानाही आंदोलक एकमेकांच्या संपर्कात कसे राहिले, याचा तपास दिल्ली पोलीस करत आहेत. काही अहवालांनुसार, आंदोलकांनी ऑफलाईन संदेशवहन (Offline Messaging) अॅप्सचा वापर केल्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला आहे. मात्र, या अॅप्सचा प्रत्यक्ष वापर झाल्याची अधिकृत पुष्टी पोलिसांनी अद्याप केलेली नाही.
मोबाईल इंटरनेट सेवा (Mobile Internet Service) बंद झाल्यानंतरही काही आंदोलकांनी ब्लूटूथ (Bluetooth) आधारित संदेशवहन (Messaging) अॅप्सच्या मदतीने एकमेकांशी संपर्क कायम ठेवल्याचा संशय आहे. या घटनेनंतर ऑफलाईन संदेशवहन (Offline Messaging) तंत्रज्ञानाची मोठ्या प्रमाणावर चर्चा सुरू झाली आहे.
सामान्यतः व्हॉट्सअॅप (WhatsApp), सिग्नल (Signal) आणि टेलिग्राम (Telegram) यांसारखी अॅप्स मोबाईल डेटा (Mobile Data) किंवा वाय-फाय (Wi-Fi)वर चालतात. मात्र, ऑफलाईन संदेशवहन (Offline Messaging) अॅप्स ब्लूटूथ लो एनर्जी (Bluetooth Low Energy - BLE) या तंत्रज्ञानाचा वापर करतात. हे तंत्रज्ञान जवळपास सर्व आधुनिक स्मार्टफोनमध्ये (Smartphone) उपलब्ध असते आणि त्यासाठी इंटरनेटची आवश्यकता नसते.
अशाच लोकप्रिय अॅप्सपैकी एक म्हणजे 'बिचॅट' (Bitchat). एक्स (X, पूर्वीचे ट्विटर)चे सहसंस्थापक जॅक डोर्सी (Jack Dorsey) यांनी जुलै २०२५ मध्ये हे अॅप लॉन्च (Launch) केले होते. गुगल प्ले स्टोअर (Google Play Store)वर या अॅपचे १० लाखांहून अधिक डाउनलोड्स (Downloads) झाले आहेत. या अॅपमध्ये खाते (Account) तयार करण्याची, मोबाईल क्रमांक (Phone Number) वापरण्याची किंवा सेंट्रल सर्व्हर (Central Server)शी जोडण्याची गरज नसते. ब्लूटूथच्या मदतीने वापरकर्ते थेट संदेशांची देवाणघेवाण करू शकतात.
ही प्रणाली कशी कार्य करते, याबाबत बोलायचे झाल्यास, वापरकर्ता जेव्हा संदेश पाठवतो तेव्हा तो मोबाईल टॉवर (Mobile Tower), वाय-फाय राऊटर (Wi-Fi Router) किंवा सेंट्रल सर्व्हरमधून जात नाही. त्याऐवजी ब्लूटूथद्वारे एन्क्रिप्टेड (Encrypted) संदेश जवळील त्या उपकरणांपर्यंत (Devices) पोहोचतो, ज्यामध्ये तेच अॅप सुरू असते. त्यानंतर प्रत्येक उपकरण हा संदेश पुढील उपकरणापर्यंत पोहोचवत राहते. अशा प्रकारे मेश नेटवर्क (Mesh Network) तयार होते आणि संदेश योग्य व्यक्तीपर्यंत पोहोचतो.
एकाच परिसरात या अॅपचा वापर करणारे जास्त लोक असतील, तर मेश नेटवर्क (Mesh Network) अधिक मजबूत बनते आणि संदेशवहनाची रेंज (Range) वाढते. इंटरनेट किंवा सेल्युलर नेटवर्क (Cellular Network) बंद असतानाही हे अॅप्स कार्यरत राहू शकतात. मात्र, त्यासाठी एकाच भागात पुरेशा संख्येने वापरकर्ते असणे आवश्यक असते.
विशेष म्हणजे, नैसर्गिक आपत्ती (Natural Disaster), पूर (Flood) किंवा भूकंप (Earthquake) यांसारख्या परिस्थितीत, जेव्हा पारंपरिक दूरसंचार सेवा (Telecommunication Services) खंडित होतात, तेव्हा अशा ऑफलाइन संदेशवहन (Offline Messaging) तंत्रज्ञानाचा वापर संपर्क कायम ठेवण्यासाठी केला जातो.