मुंबई : आपल्या सुरेल आवाजाने प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे प्रख्यात पार्श्वगायक सोनू निगम यांनी अलीकडेच आपल्या संगीत प्रवासातील एका अत्यंत संघर्षमय आणि वादग्रस्त टप्प्याचा उलगडा केला आहे. बॉलिवूडमध्ये एका हसऱ्या आणि यशस्वी गायकाच्या पलीकडे जाऊन, जेव्हा त्यांनी कलाकारांच्या हक्कासाठी आवाज उठवला, तेव्हा त्यांना एका मोठ्या बहिष्काराचा सामना करावा लागला होता. कॉपीराइट आणि रॉयल्टीच्या मुद्द्यावर ठाम भूमिका घेतल्यामुळे संगीत क्षेत्रातील प्रस्थापित आणि नामांकित कंपन्यांनी त्यांच्यावर अचानक बंदी लादली होती, असा धक्कादायक खुलासा सोनू निगम यांनी केला आहे.
पॉडकास्टमध्ये व्यक्त केली उद्विग्नता
प्रसिद्ध चित्रपट समीक्षक कोमल नाहटा यांच्या 'गेम चेंजर्स' या विशेष पॉडकास्ट कार्यक्रमात बोलताना सोनू निगम यांनी भूतकाळातील या कडू आठवणींना उजाळा दिला. आयुष्यातील चढ-उतारांवर भाष्य करताना ते म्हणाले: "आयुष्यात वेळेचे चक्र नेहमी फिरत असते. माझी एक सुवर्णकाळात वेळ आली, नंतर ती गेली आणि आता पुन्हा एक चांगला काळ आला आहे. मी जेव्हा माझ्या कारकिर्दीच्या सर्वोच्च शिखरावर होतो, तेव्हा चाहत्यांनी माझ्यावर अफाट प्रेम केले. माझी संगीताची अल्बम्स तुफान गाजायची, बाजारात माझे पोस्टर्स विकले जायचे. पण जसा मी कलाकारांच्या मूलभूत हक्कांचा प्रश्न लावून धरला, तसे चित्र बदलले."
टी-सीरिज आणि झी म्युझिककडून कामावर बहिष्कार
मुलाखतीत पुढे बोलताना सोनू यांनी थेट म्युझिक कंपन्यांच्या मनमानी कारभारावर बोट ठेवले. ते म्हणाले की, जेव्हा त्यांनी गाण्यांच्या कॉपीराइट्स आणि गायकांना मिळणाऱ्या रॉयल्टीच्या वाजवी हक्कांवर भाष्य करण्यास सुरुवात केली, तेव्हा टी-सीरिज (T-Series) आणि झी म्युझिक (Zee Music) यांसारख्या बलाढ्य कंपन्यांनी त्यांना गाणी देणंच थांबवलं. कंपन्यांच्या या भूमिकेवर सोनू निगम म्हणाले, "त्यांना वाटू लागलं की हा गायक कमी आणि 'अॅक्टिव्हिस्ट' (सामाजिक कार्यकर्ता) जास्त बनत चालला आहे. त्यामुळे त्यांनी माझ्याशी असलेले सगळे व्यावसायिक संबंध तोडून टाकले."
"मला गाण्यापासून रोखू शकता, पण मंचापासून नाही!"
सोनू निगम यांनी प्रामाणिकपणे कबूल केले की, त्यांना कधीही असा अंदाज नव्हता की एका चांगल्या हेतूने सुरू केलेल्या लढ्यामुळे त्यांच्यावर थेट बंदी घातली जाईल. त्यांना वाटले होते की संवादाने सर्व प्रश्न सुटतील. पण हळूहळू बॉलिवूडचे दरवाजे त्यांच्यासाठी बंद होऊ लागले. अशा कठीण प्रसंगातही खचून न जाता सोनू यांनी स्वतःला सावरले. "माझे मार्ग बंद झाल्यावर मला एक गोष्ट स्पष्ट कळाली – हे लोक मला चित्रपटांमध्ये गाण्यापासून नक्कीच रोखू शकतात, पण माझ्या स्टेज शो आणि लाइव्ह परफॉर्मन्सपासून मला जगातली कोणतीही शक्ती रोखू शकत नाही," असा ठाम विश्वास त्यांनी त्या काळात मनात बाळगला होता.
लतादिदींचे अपूर्ण स्वप्न आणि करिअरची दिलेली आहुती
सोनू निगम यांनी या लढ्यामागची आपली खरी भूमिका स्पष्ट करताना गानकोकिळा भारतरत्न लता मंगेशकर यांचा विशेष उल्लेख केला. कलाकारांना गाण्यांची रॉयल्टी मिळावी ही लढाई मुळात लता मंगेशकर यांनीच सुरू केली होती, परंतु काही कारणास्तव ती त्या काळात पूर्णत्वास जाऊ शकली नाही. हे अपूर्ण स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी आपण स्वतःचे करिअर पणाला लावण्यासही मागेपुढे पाहिले नाही, असे सोनू यांनी सांगितले. कारण, जर आपण आज हा निर्णय घेतला नाही, तर भविष्यात संगीत उद्योगातील इतर कोणत्याही कलाकाराकडे या अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याचे धैर्य उरणार नाही, याची त्यांना पक्की खात्री होती.
कायदे बदलले आणि दृष्टिकोनही!
दीर्घ संघर्षांनंतर जेव्हा देशातील कॉपीराइट कायद्यात अधिकृत सुधारणा आणि बदल करण्यात आले, तेव्हा संगीत कंपन्यांनाही आपल्या चुकीची जाणीव झाली. सोनू निगम यांनी मांडलेल्या मागण्या पूर्णपणे रास्त आणि कायदेशीर होत्या हे अखेर स्पष्ट झाले. आज परिस्थिती पूर्णपणे बदलली असून म्युझिक कंपन्या गायकांना आणि कलाकारांना त्यांचा हक्काचा रॉयल्टीचा वाटा देत आहेत. या प्रवासाचा शेवट सांगताना सोनू निगम आनंदाने म्हणाले, "आज आम्ही सगळे पुन्हा एकत्र येतो, एकत्र जेवतो, हसतो-खिदळतो. ज्या कंपन्यांनी बंदी घातली होती, त्यांनीच पुन्हा आदरपूर्वक काम देण्यास सुरुवात केली." एका मोठ्या बदलासाठी दिलेला तो लढा आज यशस्वी झाल्याचे समाधान सोनू निगम यांच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसत होते.