इराण आणि अमेरिका यांच्यातील भू-राजकीय तणाव दिवसेंदिवस तीव्र होत चालला आहे. अमेरिकेचे लष्कर इराणी भूमीवर उतरल्यास त्यांना जशास तसे प्रखर उत्तर दिले जाईल, असा सज्जड दम इराणने भरला आहे. दुसरीकडे, आगामी निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे राष्ट्रपती डोनाल्ड ट्रम्प या संघर्षातून बाहेर पडण्यासाठी आणि मार्ग काढण्यासाठी चाचपणी करत आहेत. परंतु, इराणच्या कठोर अटींमुळे हा पेच अधिकच गुंतागुंतीचा बनला आहे.
इराणचा तीव्र इशारा
इराणी लष्कराच्या भूदलाचे कमांडर ब्रिगेडियर जनरल अली जहानशाही यांनी अमेरिकेला थेट शब्दांत बजावले आहे की, जर कोणत्याही अमेरिकन सैनिकाने इराणी हद्दीत पाऊल ठेवले, तर त्यांना कठोर कारवाईला सामोरे जावे लागेल. देशाच्या सीमांचे रक्षण करण्यासाठी आणि प्रत्येक हालचालीवर बारीक लक्ष ठेवण्यासाठी आपले सैन्य पूर्णपणे युद्धसज्ज असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. कोणत्याही प्रकारच्या बाह्य आक्रमणाला प्रतिबंधात्मक प्रत्युत्तर देण्याची तयारी इराणने ठेवली आहे.
राजनैतिक मार्ग आणि अप्रत्यक्ष चर्चा
कडक लष्करी इशारे दिले जात असले तरी, राजनैतिक पातळीवर पूर्णपणे दरवाजे बंद झालेले नाहीत. इराणचे परराष्ट्र परराष्ट्रमंत्री सय्यद अब्बास अराघची यांनी स्पष्ट केले की, सध्या अमेरिका आणि इराणमध्ये कोणतीही थेट चर्चा सुरू नाही. मध्यस्थ देशांच्या माध्यमातूनच संदेशांची देवाणघेवाण चालू आहे. जोपर्यंत अमेरिका मागील करारांच्या उल्लंघनाबद्दल योग्य पावले उचलत नाही, तोपर्यंत थेट चर्चेची शक्यता नाही, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. दरम्यान, ओमानसोबत होर्मुझच्या सामुद्रधुनीसंदर्भातील वाटाघाटी अंतिम टप्प्यात आल्या आहेत, मात्र जलमार्ग पूर्णपणे खुला करणे अमेरिकेच्या धोरणांवर अवलंबून असेल.
ट्रम्प प्रशासनापुढील अडचणी
अमेरिकेत मध्यावधी निवडणुका जवळ आल्याने ट्रम्प प्रशासनावर युद्ध संपवण्याचे मोठे दबावतंत्र आहे. अहवालांनुसार, जुन्या अणुकराराशिवाय हा पेच सोडवण्याचा विचार ट्रम्प करत आहेत. मात्र, इराणने अब्जावधी डॉलर्सची नुकसानभरपाई, अमेरिकन सैन्याची माघार, नौदल नाकेबंदी समाप्त करणे आणि निर्बंध उठवण्यासारख्या कडक अटी पुढे केल्या आहेत. यामुळे अमेरिकेसमोर पेच निर्माण झाला आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी हा या संपूर्ण संघर्षाचा कणा ठरला असून, येथील जलवाहतूक विस्कळीत झाल्यामुळे जागतिक बाजारात खळबळ उडाली आहे. ओमानच्या मध्यस्थीने मार्ग काढण्याचे प्रयत्न सुरू असले तरी, दोन्ही बाजूंच्या ताठर भूमिकेमुळे हा संघर्ष नेमके काय वळण घेणार, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.