नेपाळ महापूर : चिखलात अडकलेल्या जिवांना वाचवण्यासाठी ५०० तज्ज्ञांचा व्हॉट्सॲप ग्रुप ठरतोय 'संजीवनी'!

नेपाळमधील त्रिशुली खोऱ्यात निसर्गाने घडवून आणलेल्या भीषण विनाशकानंतर एकीकडे सर्व यंत्रणा हतबल झाल्याचे दिसत असताना, दुसरीकडे आधुनिक तंत्रज्ञान आणि तज्ज्ञांची एकजूट बचावकार्यात अत्यंत मोलाची भूमिका बजावत आहे. चिखल, भल्यामोठ्या खडकांचा ढिगारा आणि पाण्याचा प्रचंड लोट यामुळे पूर्णपणे बंद पडलेल्या जलविद्युत प्रकल्पांच्या बोगद्यांमध्ये अडकलेल्या कामगारांना शोधण्यासाठी 'व्हॉट्सॲप' (WhatsApp) ग्रुपचा प्रभावी वापर केला जात आहे. आपत्ती ओढवण्यापूर्वीच अभियंत्यांनी स्थापन केलेल्या या ग्रुपमध्ये सध्या देश-विदेशातील तब्बल ५०० हून अधिक इंजिनियर्स, माजी कर्मचारी, सरकारी अधिकारी आणि तांत्रिक तज्ज्ञ रात्रंदिवस सक्रिय आहेत.

२६ ऑगस्टचा 'तो' भीषण दिवस; १,२८० हून अधिक बळी, ४,००० बेपत्ता

नेपाळ आणि चीन (तिबेट) सीमेवर २६ ऑगस्ट रोजी अचानक हिमनदी फुटल्याने आणि भीषण भूस्खलनामुळे त्रिशुली नदीला प्रलयंकारी पूर आला. गाळ, चिखल आणि भलेमोठे दगड घेऊन वाहणाऱ्या या पाण्याच्या लाटेने संपूर्ण खोऱ्यातील जलविद्युत प्रकल्प उद्ध्वस्त केले. अधिकृत नोंदींनुसार, या नैसर्गिक आपत्तीत आतापर्यंत १,२८७ हून अधिक लोकांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला असून सुमारे ४,००० नागरिक अजूनही बेपत्ता आहेत. या बिकट परिस्थितीत अडकलेल्या कामगारांपर्यंत पोहोचण्यासाठी हा व्हॉट्सॲप ग्रुप बचाव पथकांसाठी मुख्य आधार बनला आहे.

डिजिटल मदतीची 'अशी' चाललीये मोहीम

बचावकार्यात जेव्हा सैन्याला किंवा स्थानिक प्रशासनाला बोगद्याच्या रचनेबाबत अडथळा येतो, तेव्हा ते थेट या व्हॉट्सॲप ग्रुपवर प्रश्न विचारतात. तिथे उपस्थित असलेले तज्ज्ञ तात्काळ खालीलप्रमाणे मदत पुरवत आहेत. अभियंते बोगद्यांचे मूळ ब्लूप्रिंट्स, पॉवरहाऊसची रचना आणि आतील पर्यायी मार्गांचे नकाशे थेट लष्कराला पाठवत आहेत. महापुरामुळे संपूर्ण परिसराचा भूगोल बदलला आहे. अशा वेळी पूर्वी तिथे काम केलेल्या कर्मचाऱ्यांचे प्रत्यक्ष अनुभव बोगद्यातील मुख्य चेंबरपर्यंत पोहोचण्यास उपयुक्त ठरत आहेत. बेपत्ता कामगारांची नावे आणि मोबाईल नंबर टेलिकॉम कंपन्यांच्या मदतीने ट्रेस करून, अपघाताच्या वेळी त्यांचे शेवटचे 'लास्ट लोकेशन' कुठे होते याचा शोध घेतला जात आहे.

'अप्पर त्रिशुली ३A' मध्ये ९ दिवसांनंतर सुटका; 'जिथे श्वास, तिथे आशा'

अप्पर त्रिशुली ३A या प्रकल्पाच्या बोगद्यात साचलेला गाळ बाजूला करत आत पोहोचण्यासाठी बचाव पथकाला तब्बल ६ दिवस लागले. आत ऑक्सिजनचा पुरवठा सुरू ठेवून सैन्याने सलग ९ दिवसांच्या प्रयत्नांनंतर ३० वर्षीय संजय साह (मेकॅनिकल फोरमन) आणि ४५ वर्षीय कबीर महर्जन (मेकॅनिकल सुपरवायझर) या दोन कामगारांना सुखरूप बाहेर काढले. या चमत्कारिक बचावानंतर नेपाळचे ऊर्जा मंत्री बिराज भक्त श्रेष्ठ यांनी, "जिथे श्वास आहे, तिथे आशा आहे! शेवटच्या माणसाचा शोध घेईपर्यंत आम्ही मोहीम थांबवणार नाही," असा निर्धार व्यक्त केला.

इतर बोगद्यांमध्येही शोधमोहीम तीव्र

सध्या चिलिमे जलविद्युत प्रकल्पात किमान ८ तर रसुवागढी प्रकल्पात सुमारे ४६ कामगार एका सुरक्षित चेंबरमध्ये अडकले असण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. या चेंबरमध्ये अन्न आणि पाण्याचा साठा असण्याची आशा असल्याने बचाव पथके आधुनिक यंत्रे, हेलिकॉप्टर, ऑक्सिजन पाईप आणि व्हॉट्सॲपवरून मिळणाऱ्या तांत्रिक माहितीच्या आधारे बचावकार्य तीव्र करत आहेत.