India's First Dengue Vaccine : डेंग्यूचा धोका होणार कमी? भारताची स्वदेशी ‘DengiAll’ लस २०२७ मध्ये येण्याची शक्यता

मुंबई : पावसाळा सुरू झाला की भारतात डेंग्यूचा प्रादुर्भाव वाढताना दिसतो. ताप, अंगदुखी, अशक्तपणा आणि प्लेटलेट्स कमी होणे यांसारख्या लक्षणांमुळे अनेक रुग्णांना उपचारांसाठी रुग्णालयात दाखल करावे लागते. अशातच डेंग्यूविरोधातील लढाईत भारतासाठी महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. भारतात विकसित होत असलेली स्वदेशी डेंग्यू लस ‘DengiAll’ लवकरच उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे.

ही लस ICMR अर्थात भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेच्या पुढाकारातून विकसित केली जात आहे. सध्या तिच्या क्लिनिकल चाचण्या सुरू असून, त्या यशस्वी झाल्यानंतर आवश्यक नियामक मंजुरी मिळाल्यास २०२७ पर्यंत ही लस सार्वजनिक वापरासाठी उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे. (India's First Dengue Vaccine)

‘DengiAll’ लस नेमकी काय आहे?

‘DengiAll’ ही डेंग्यूविरोधात संरक्षण देण्यासाठी विकसित केली जात असलेली टेट्राव्हॅलेंट लस आहे. म्हणजेच डेंग्यूच्या चार प्रमुख प्रकारांविरोधात DENV-1, DENV-2, DENV-3 आणि DENV-4 प्रतिकारशक्ती निर्माण करण्याचा तिचा उद्देश आहे.

डेंग्यूचा विषाणू संक्रमित Aedes डासांच्या चावण्यामुळे पसरतो. चारही प्रकारांना लक्ष्य करणारी लस विकसित करण्यामागे डेंग्यूच्या संसर्गापासून व्यापक संरक्षण मिळवण्याचा उद्देश आहे. (India's First Dengue Vaccine)

ही लस भारतीय कंपनी Panacea Biotec ने विकसित केली आहे. ‘DengiAll’ ही live-attenuated, म्हणजे कमकुवत केलेल्या विषाणूवर आधारित लस म्हणून विकसित करण्यात येत आहे. (India's First Dengue Vaccine)

लसीची सध्या कुठपर्यंत चाचणी?

‘DengiAll’ अद्याप बाजारात उपलब्ध झालेली नाही. सध्या तिच्या फेज-3 क्लिनिकल ट्रायल्स सुरू आहेत.

समोर आलेल्या वृत्तांनुसार, ICMRचे महासंचालक राजीव बहल यांनी सांगितले आहे की, भारतातील सुमारे २० संस्थांमध्ये १३ हजारांहून अधिक स्वयंसेवकांवर या लसीची चाचणी घेतली जात आहे. (India's First Dengue Vaccine)

चाचणीत सहभागी व्यक्तींच्या आरोग्यावर जवळपास वर्षभरापासून लक्ष ठेवले जात आहे. या चाचण्यांचे अंतिम निष्कर्ष समोर आल्यानंतरच लसीची परिणामकारकता आणि सुरक्षितता याबाबत अधिक स्पष्ट चित्र मिळेल.

एकाच डोसची लस ठरू शकते फायदेशीर

‘DengiAll’ चाचण्यांमध्ये यशस्वी ठरली आणि नियामक मान्यता मिळाली, तर एकाच डोसच्या लसीकरणाचा पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो. त्यामुळे लसीकरणाची प्रक्रिया अधिक सोपी होण्याची शक्यता आहे.

एकापेक्षा जास्त डोसची आवश्यकता नसल्यास लसीकरण पूर्ण करणाऱ्या लोकांचे प्रमाण वाढण्यासही मदत होऊ शकते. मात्र, लस नेमकी कोणत्या वयोगटासाठी, किती प्रमाणात आणि कोणत्या परिस्थितीत द्यायची, हे अंतिम चाचणी निकाल आणि नियामक प्रक्रियेनंतरच निश्चित होईल. (India's First Dengue Vaccine)

भारताला डेंग्यूच्या लसीची गरज का?

डेंग्यू हा भारतासह उष्ण आणि उपोष्ण कटिबंधातील अनेक देशांसाठी गंभीर सार्वजनिक आरोग्याचा विषय आहे. विशेषतः पावसाळ्यानंतर डासांची संख्या वाढल्याने डेंग्यूच्या रुग्णांमध्येही वाढ होऊ शकते. याचा परिणाम रुग्णालयांवरील आरोग्यसेवेच्या ताणावरही होतो. (India's First Dengue Vaccine)

२०२५ मध्ये भारतात सुमारे १.१३ लाख डेंग्यू रुग्णांची नोंद झाली असून, जवळपास १०० जणांचा मृत्यू झाल्याचे अधिकृत आकडेवारीतून समोर आले आहे. प्रत्यक्ष संसर्गाची संख्या यापेक्षा अधिक असण्याची शक्यता तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जाते, कारण प्रत्येक रुग्णाची अधिकृत नोंद होईलच असे नाही.

डेंग्यूच्या चार प्रमुख प्रकारांमुळे या आजाराविरोधात व्यापक संरक्षण देणारी लस विकसित करणे महत्त्वाचे मानले जाते. एका प्रकाराविरुद्ध निर्माण झालेली प्रतिकारशक्ती इतर प्रकारांपासून पूर्ण संरक्षण देईलच असे नाही.

लसीसोबत प्रतिबंधही तितकाच महत्त्वाचा

डेंग्यूविरोधातील लस उपलब्ध झाली तरी डासांची उत्पत्ती रोखणे आणि डासांपासून स्वतःचे संरक्षण करणे महत्त्वाचे राहणार आहे.

घराच्या परिसरात पाणी साचू न देणे, पाण्याची भांडी झाकून ठेवणे, डास प्रतिबंधक उपायांचा वापर करणे आणि डासांची पैदास होणारी ठिकाणे नष्ट करणे यांसारख्या उपायांमुळे डेंग्यूचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

त्यामुळे ‘DengiAll’ लसीच्या चाचण्यांचे अंतिम निकाल आणि नियामक मंजुरीकडे आता लक्ष लागले आहे. (India's First Dengue Vaccine)