Maharashtra Drought : राज्यात कोरडा दुष्काळ जाहीर करण्याच्या दिशेने हालचाली?

तांत्रिक बाबींचे विश्लेषण सुरू; पीकस्थिती, जमिनीतील ओलावा, जलाशयांचा साठा आणि ‘एनडीव्हीआय’ची माहिती तपासणार

मुंबई : राज्यात पावसाने ओढ दिलेल्या विविध भागांमध्ये दुष्काळी परिस्थितीचे मूल्यांकन करण्याची प्रशासकीय प्रक्रिया सुरू झाली आहे. पावसाची तूट असलेल्या भागांमध्ये पहिला दुष्काळ ट्रिगर लागू झाल्यानंतर आता दुसरा ट्रिगर लागू करण्यासाठी आवश्यक तांत्रिक बाबींचे विश्लेषण सुरू असल्याची माहिती सूत्रांनी दिली. त्यासाठी पीकस्थिती, जमिनीतील ओलावा, जलाशयांतील पाणीसाठा तसेच उपग्रहाद्वारे मिळणाऱ्या ‘एनडीव्हीआय’ (वनस्पती हिरवाई निर्देशांक) डेटाचा अभ्यास केला जाणार आहे.

राज्यातील अनेक तालुक्यांमध्ये पावसाचा मोठा खंड पडला असून, काही भागांत ४० दिवसांपासून पावसाने ओढ दिल्याचे प्रशासनाच्या आढाव्यात समोर आले आहे. या पार्श्वभूमीवर राज्यस्तरीय दुष्काळ देखरेख समितीकडून तालुकानिहाय परिस्थितीचा आढावा घेतला जात आहे. कृषी आयुक्तांच्या अध्यक्षतेखालील ही समिती पावसाची सद्यस्थिती आणि अन्य दुष्काळ निर्देशकांचा अभ्यास करत आहे.

दुसऱ्या ट्रिगरसाठी पावसाच्या स्थितीबरोबरच प्रत्यक्ष शेतीवरील परिणाम तपासला जाणार आहे. पीकस्थिती किती गंभीर आहे, जमिनीतील ओलावा किती आहे, जलाशयांमध्ये उपलब्ध पाणीसाठा किती आहे, तसेच उपग्रहाच्या माध्यमातून वनस्पतींची स्थिती दर्शविणारा ‘एनडीव्हीआय’ डेटा काय सांगतो, याचे विश्लेषण करण्यात येणार आहे. दुष्काळाच्या दुसऱ्या टप्प्यातील मूल्यांकनात अशा प्रकारच्या कृषी, रिमोट सेन्सिंग, जमिनीतील ओलावा आणि जलविषयक निर्देशकांचा वापर केला जातो.

कृषी आयुक्तांच्या अध्यक्षतेखालील समितीकडून विविध विभागांतील तालुक्यांची माहिती संकलित केली जात आहे. उत्तर महाराष्ट्र, पश्चिम महाराष्ट्र, विदर्भ आणि मराठवाड्यातील तालुक्यांचा स्वतंत्र आढावा घेतल्यानंतर परिस्थितीनुसार यादी तयार केली जाणार आहे. या तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थितीचे निकष कितपत लागू होतात, याचा अभ्यास करून त्यासंदर्भातील सादरीकरण मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्यासमोर केले जाणार असल्याची माहिती आहे.

या सादरीकरणानंतर दुष्काळाच्या संदर्भात अंतिम निर्णय घेतला जाण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे दुसऱ्या टप्प्यात नेमके किती तालुके आणि किती गावांचा समावेश होतो, याकडे लक्ष लागले आहे. दरम्यान, राज्य सरकारने यापूर्वीच दुष्काळसदृश परिस्थिती लक्षात घेऊन मदत व टंचाई निवारणाच्या उपाययोजनांची तयारी सुरू केली आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ५ ऑक्टोबरपासून दुष्काळी स्थितीचे पंचनामे सुरू करण्याचे निर्देश दिल्याचेही समोर आले आहे.

पावसाच्या दीर्घ खंडामुळे खरीप पिकांवर परिणाम झाला असून, राज्यातील अनेक भागांत दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. त्यामुळे आता पहिल्या ट्रिगरनंतर दुसऱ्या ट्रिगरच्या तांत्रिक मूल्यांकनातून कोणते तालुके दुष्काळाच्या निकषात येतात, याचा निर्णय महत्त्वाचा ठरणार आहे.