हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र आणि मुख्य सणांपैकी एक असलेल्या दुर्गापूजा (Durga Puja) उत्सवाला सुरुवात होत आहे. वाईटावर चांगल्याचा विजय आणि महिषासुराचा वध करणाऱ्या आदिशक्ती भगवतीच्या पूजनाचा हा एक मोठा उत्सव मानला जातो. पश्चिम बंगाल, आसाम, त्रिपुरा आणि ओडिशा या राज्यांमध्ये दुर्गापूजेचा सोहळा अत्यंत थाटामाटात साजरा केला जातो. यंदा म्हणजेच २०२६ मध्ये दुर्गापूजेचे मुख्य धार्मिक विधी १६ ऑक्टोबरपासून सुरू होत आहेत.
यंदाचे दुर्गापूजेचे वेळापत्रक
दुर्गापूजा हा साधारणपणे ५ दिवसांचा मुख्य उत्सव असतो. यंदा या उत्सवाची सुरुवात १५ ऑक्टोबर २०२६ (गुरुवार) पासून होत असून २१ ऑक्टोबर २०२६ (बुधवार) पर्यंत हा सोहळा चालणार आहे. यातील सर्वात महत्त्वाचा 'महाअष्टमी' चा दिवस १९ ऑक्टोबर २०२६ (सोमवार) रोजी आहे.
दिवसानुसार उत्सवाचे महत्त्व आणि धार्मिक विधी
या दिवशी देवी दुर्गा मातेचे आवाहन करून तिची मूर्ती मंडपात विराजमान केली जाते. याच दिवसापासून मुख्य उत्सवाला सुरुवात होते. महासप्तमीला 'नवपत्रिका स्नान' (नऊ वनस्पतींची विशेष पूजा) घालून देवीचे विशेष पूजन केले जाते. दुर्गापूजेतील हा सर्वात पवित्र आणि महत्त्वाचा दिवस मानला जातो. या दिवशी भाविक मोठ्या श्रद्धेने 'पुष्पांजली' अर्पण करतात. तसेच लहान मुलींची 'कुमारी पूजा' करण्याचीही विशेष परंपरा या दिवशी पाळली जाते. या दिवशी देवीला विशेष महाभोग अर्पण केला जातो आणि विविध ठिकाणी होम-हवन आणि धार्मिक अनुष्ठाने केली जातात. दुर्गापूजेच्या शेवटच्या दिवशी अत्यंत भावूक वातावरणात देवीच्या मूर्तींचे विसर्जन केले जाते. हे विसर्जन देवी आपल्या कैलास धामाकडे परत जात असल्याचे प्रतीक मानले जाते.
दुर्गापूजेचे धार्मिक आणि सामाजिक महत्त्व
दुर्गापूजेला 'दुर्गोत्सव' या नावानेही ओळखले जाते. हा सण केवळ एक धार्मिक विधी नसून अंधारावर प्रकाशाचा आणि अधर्मावर धर्माचा विजय दर्शवतो. देवी दुर्गा ही 'शक्ती' म्हणजेच स्त्रीशक्तीचे सर्वोच्च रूप मानली जाते. हा उत्सव समाजात स्त्रीशक्तीचा सन्मान, तिचे धैर्य आणि तिचे रक्षणकर्ती म्हणून असलेले स्थान अधोरेखित करतो. विशेषतः बंगाली संस्कृतीत या दिवसांत भव्य आणि नयनरम्य मंडप (पांडाल) सजवून अत्यंत भक्तिभावाने देवीचे स्वागत केले जाते.