Dussehra 2026 : हिंदू धर्मात विजयादशमी अर्थात दसरा हा सण अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. वाईटावर चांगल्याचा आणि अधर्मावर धर्माच्या विजयाचे प्रतीक म्हणून हा सण साजरा केला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार, याच दिवशी प्रभू श्रीरामांनी रावणाचा वध करून विजय मिळवला होता. तसेच देवी दुर्गेने महिषासुराचा पराभव केल्याची कथाही विजयादशमीशी जोडली जाते. त्यामुळे या दिवशी देशभरात विविध धार्मिक परंपरा पाळल्या जातात. त्यापैकी एक महत्त्वाची परंपरा म्हणजे शस्त्रपूजा. मात्र, दसऱ्याला शस्त्रांची पूजा करण्यामागे नेमकी कोणती धार्मिक मान्यता आहे? २०२६ मध्ये दसरा कधी आहे आणि रावण दहनाचा शुभ मुहूर्त काय? जाणून घेऊया.
दसरा २०२६ कधी साजरा केला जाणार ?
शारदीय नवरात्रीच्या नऊ दिवसांनंतर, अश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील दहाव्या दिवशी (तिथीला) विजयादशमी साजरी केली जाते. पंचांगानुसार, दशमी तिथी 20 ऑक्टोबर रोजी दुपारी 12:50 वाजता सुरू होईल आणि 21 ऑक्टोबर रोजी दुपारी 2:11 वाजता संपेल. त्यामुळे, दसरा 20 ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जाईल. देशाच्या अनेक भागांत या दिवशी रावणाचा पुतळाही जाळला जातो. या परंपरेतून अहंकार, अन्याय आणि वाईट प्रवृत्तींचा शेवटी पराभव होतो, असा संदेश दिला जातो.
रावण दहनाचा शुभ मुहूर्त कोणता ?
विजयदशमीच्या दिवशी रावणाचा पुतळा जाळण्यासाठी 'प्रदोष काळ' (सूर्यास्ताच्या आसपासचा काळ) हा अत्यंत शुभ मानला जातो. पंचांगानुसार, 20 ऑक्टोबर रोजी सूर्यास्त सायंकाळी 5:47 वाजता होईल. त्यामुळे, रावणाचा पुतळा जाळण्यासाठी सायंकाळी 5:47 ते रात्री 8:23 पर्यंतचा कालावधी शुभ असेल.
दसऱ्याला शस्त्रपूजा का केली जाते ?
हिंदू परंपरेत शस्त्रांना केवळ युद्धासाठी वापरली जाणारी साधने मानले जात नाही. शस्त्रे ही शक्ती, धैर्य, स्वसंरक्षण आणि धर्मरक्षणाचे प्रतीक मानली जातात. अन्यायाचा प्रतिकार करण्यासाठी आणि समाजाचे संरक्षण करण्यासाठी शक्तीचा योग्य वापर व्हावा, हा शस्त्रपूजेच्या परंपरेमागील प्रमुख भावार्थ आहे.याच परंपरेनुसार, सैनिक, पोलीस कर्मचारी आणि सुरक्षा क्षेत्रात काम करणाऱ्या व्यक्ती विजयादशमीच्या दिवशी शस्त्रपूजा करतात. तसेच अनेक कारागीर, शेतकरी आणि व्यावसायिक आपल्या कामात वापरल्या जाणाऱ्या अवजारांची व उपकरणांची पूजा करतात. आपल्या कामाच्या साधनांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणे आणि आगामी काळात यश मिळावे, अशी प्रार्थना करणे, हाही या परंपरेचा एक भाग आहे.
शारदीय नवरात्री सुरू असून देवीच्या नऊ रुपांची मोठ्या भक्तिभावाने पूजन केलं जात आहे. या दरम्यान कन्या पूजनचं महत्त्व सांगितलं गेलं आहे. लहान कन्यांना ...
महाभारताशी जोडली गेलेली शस्त्रपूजेची परंपरा
दसऱ्याला शस्त्रपूजा करण्याची परंपरा महाभारतातील एका कथेशी जोडली जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार, पांडवांनी अज्ञातवासाच्या काळात आपली शस्त्रे शमीच्या वृक्षाखाली लपवून ठेवली होती. अज्ञातवास संपल्यानंतर अर्जुनाने शमीच्या वृक्षावर लपवलेली शस्त्रे पुन्हा प्राप्त केली आणि राजा विराटाच्या राज्याचे रक्षण करण्यासाठी कौरव सैन्याशी युद्ध केले. ही घटना विजयादशमीच्या परंपरेशी जोडली जाते. यामुळे दसऱ्याच्या दिवशी शमीच्या वृक्षाचे पूजन आणि शस्त्रपूजा करण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी पाळली जाते. शमी वृक्षाला विजय, समृद्धी आणि शुभत्वाचे प्रतीक मानले जाते.
प्रभू श्रीराम आणि देवी दुर्गेच्या विजयाचे प्रतीक
विजयादशमीचा संबंध प्रभू श्रीरामांच्या रावणावरील विजयाशी आहे. धार्मिक कथेनुसार, सीतेचे अपहरण करणाऱ्या रावणाचा वध करून श्रीरामांनी अधर्माचा अंत केला. त्यामुळे दसरा हा सत्य, न्याय आणि धर्माच्या विजयाचा सण मानला जातो. याचबरोबर देवी दुर्गेने महिषासुराचा वध केल्याची कथाही या सणाशी संबंधित आहे. देवीच्या विजयातून दुष्ट शक्तींवर चांगल्या शक्तींचा विजय होतो, हा संदेश दिला जातो. या दोन्ही धार्मिक कथांमधून अन्यायाविरुद्ध लढण्याची आणि योग्य मार्गाने शक्तीचा वापर करण्याची प्रेरणा मिळते. शस्त्रपूजेच्या परंपरेमागेही हाच विचार असल्याचे मानले जाते.
अपराजिता आणि शमी वृक्षाच्या पूजेचे महत्त्व
विजयादशमीच्या दिवशी अपराजिता वनस्पतीचे पूजन आणि शमी वृक्षाचे दर्शन घेण्याची परंपरा काही भागांत प्रचलित आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, अपराजिता ही विजयाचे प्रतीक मानली जाते, तर शमी वृक्षाचा संबंध पांडवांच्या शस्त्रांशी जोडला जातो. या दिवशी शुभ कार्यांची सुरुवात करणे, शस्त्रांची किंवा कामाच्या साधनांची पूजा करणे आणि कुटुंबीयांसह विजयादशमी साजरी करणे अशा विविध परंपरा पाळल्या जातात.
टीप: रावण दहनाची प्रत्यक्ष वेळ शहर, स्थानिक पंचांग आणि आयोजकांच्या कार्यक्रमानुसार बदलू शकते. त्यामुळे स्थानिक वेळापत्रकाची खात्री करून घ्यावी.