Mumbai Local : मुंबईची जीवनवाहिनी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लोकल ट्रेनमधून दररोज लाखो प्रवासी प्रवास करतात. मात्र, प्रचंड गर्दीमुळे अनेकदा प्रवाशांना दरवाजात उभे राहावे लागते किंवा फूटबोर्डवर लटकून प्रवास करावा लागतो. हा प्रवास अनेकदा जीवघेणा ठरतो. आता प्रवाशांची सुरक्षितता लक्षात घेऊन रेल्वेने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. स्वयंचलित दरवाजे असलेली पहिली नॉन-एसी लोकल ट्रेन मुंबईत दाखल झाली आहे.
रत्नागिरी: रत्नागिरी शहरातील अतिशय वर्दळीच्या आणि महत्त्वाच्या समजल्या जाणाऱ्या मारुती मंदिर परिसरातील के. सी. जैन नगर येथे असलेल्या लोकप्रिय ...
12 डब्यांची नवीन लोकल मुंबईत दाखल
‘द टाइम्स ऑफ इंडिया’च्या 7 नोव्हेंबर रोजीच्या वृत्तानुसार, ही 12 डब्यांची लोकल चेन्नईतील इंटिग्रल कोच फॅक्टरीने (ICF) तयार केली आहे. मात्र, ट्रेन मुंबईत दाखल झाली असली तरी प्रवाशांना लगेच तिच्यातून प्रवास करता येणार नाही. रेल्वेकडून प्रथम सुरक्षाविषयक आणि परिचालन चाचण्या घेतल्या जाणार आहेत. या चाचण्यांचे निकाल आणि आवश्यक मंजुरी मिळाल्यानंतरच नियमित प्रवासी सेवेत तिचा समावेश करण्याचा निर्णय घेतला जाईल.
मुंब्रा अपघातानंतर स्वयंचलित दरवाजांच्या प्रस्तावाला गती
मुंबई लोकलमध्ये स्वयंचलित दरवाजांची गरज अनेक वर्षांपासून व्यक्त केली जात होती. 9 जून 2025 रोजी झालेल्या मुंब्रा रेल्वे अपघातानंतर या विषयाला अधिक गती मिळाली. या अपघातात दोन लोकलमधील दरवाजांजवळ उभे असलेले प्रवासी तोल जाऊन रुळांवर पडले होते. या दुर्घटनेत 5 जणांचा मृत्यू झाला, तर अनेक प्रवासी जखमी झाले होते.
या घटनेनंतर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मुंबईतील लोकल ट्रेनमध्ये टप्प्याटप्प्याने स्वयंचलित दरवाजांची सुविधा आणण्याबाबत घोषणा केली होती. एसी लोकलमध्ये आधीपासूनच स्वयंचलित दरवाजे आहेत. आता नॉन-एसी लोकलमध्येही अशी व्यवस्था करण्याची तयारी सुरू आहे.
दरवाजे बंद असतानाही मिळणार हवा
नवीन लोकलचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे स्वयंचलित दरवाजे. ट्रेन धावत असताना दरवाजे बंद राहतील आणि स्थानकावर पोहोचल्यानंतर उघडतील. त्यामुळे प्रवाशांना धावत्या ट्रेनच्या दरवाजात लटकून प्रवास करण्यापासून रोखण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
मात्र, नॉन-एसी लोकलमध्ये दरवाजे उघडे असण्यामागे डब्यांमध्ये नैसर्गिक हवा खेळती राहणे हे महत्त्वाचे कारण आहे. ही बाब लक्षात घेऊन नवीन ट्रेनमध्ये दरवाजांच्या रचनेत हवा येण्यासाठी विशेष झरोके ठेवण्यात आले आहेत. तसेच डब्यांमध्ये हवा खेळती राहावी यासाठी छतावर व्हेंटिलेटर बसवण्यात आले आहेत.
एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाता येणार
या लोकलमध्ये व्हॅस्टिब्युलची सुविधाही देण्यात आली आहे. त्यामुळे प्रवाशांना ट्रेन न थांबवता एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाता येईल. सध्याच्या पारंपरिक लोकलमध्ये एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाण्याची सुविधा नसते. नवीन व्यवस्थेमुळे प्रवाशांची गर्दी वेगवेगळ्या डब्यांमध्ये विभागण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
मुंबईत प्रवासी सेवेत येण्यापूर्वी होणार चाचण्या
मुंबईत दाखल होण्यापूर्वी या 12 डब्यांच्या ट्रेनची 63 किलोमीटर लांबीच्या खजुराहो-महोबा मार्गावर चाचणी घेण्यात आली होती. आता मध्य रेल्वेकडून मुंबईच्या उपनगरीय मार्गावर विविध चाचण्या घेतल्या जाणार आहेत. यामध्ये दरवाजांची कार्यप्रणाली, सुरक्षितता आणि परिचालनाशी संबंधित बाबी तपासल्या जातील. त्यानंतर आवश्यक योग्यता प्रमाणपत्र आणि मंजुरी मिळाल्यावरच ट्रेन प्रवासी सेवेत दाखल होऊ शकेल.
यापूर्वीचे प्रयोग का ठरले अपयशी?
मुंबईच्या नॉन-एसी लोकलमध्ये स्वयंचलित दरवाजे बसवण्याचा हा पहिलाच प्रयत्न नाही. 2019 मध्ये पश्चिम रेल्वेने महालक्ष्मी कार्यशाळेत 15 डब्यांच्या लोकलमधील काही डब्यांमध्ये बदल करून असा प्रयोग केला होता. या प्रकल्पासाठी अंदाजे 75 लाख रुपये खर्च करण्यात आले होते. मात्र, डब्यांमधील अपुऱ्या वायुवीजनामुळे हा प्रयोग नियमित प्रवासी सेवेत आणता आला नाही.
तसेच 2016-17 मध्येही पश्चिम रेल्वेने स्वयंचलित दरवाजांबाबत प्रयोग केला होता. त्यावेळी गर्दीमुळे दरवाजांवरील सेन्सर वारंवार सक्रिय होत होते. त्यामुळे दरवाजे बंद होण्यास अडथळे निर्माण होत होते आणि रेल्वेच्या वेळापत्रकावर परिणाम होत होता.
नवीन ट्रेनमध्येही गर्दीच्या वेळी दरवाजे उघडणे-बंद करणे, प्रवाशांची चढ-उतार प्रक्रिया आणि वायुवीजन अशा अनेक बाबींची चाचणी घ्यावी लागणार आहे. त्यामुळे सर्व चाचण्या यशस्वी झाल्यानंतरच या लोकलचे नियमित संचालन सुरू होईल.