नाशिक : आगामी सिंहस्थ कुंभमेळा २०२७ च्या पार्श्वभूमीवर नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वरमधील धार्मिक व ऐतिहासिक स्थळांच्या संवर्धनाला वेग आला आहे. लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान असलेल्या मंदिरांसह प्राचीन कुंडे, तीर्थस्थळे आणि ऐतिहासिक वास्तूंचे जतन करण्यासाठी राज्य पुरातत्त्व विभागाने विशेष मोहीम सुरू केली आहे. या मोहिमेअंतर्गत तब्बल १६ प्रकल्प हाती घेण्यात आले असून, त्यासाठी ५५ कोटी ७२ लाख रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे.
नाशिकमधील ६, तर त्र्यंबकेश्वरमधील १० स्थळांचा समावेश
कुंभमेळा प्राधिकरणाच्या समन्वयाने ही कामे केली जात आहेत. नाशिक शहरातील सहा आणि त्र्यंबकेश्वरमधील दहा अशा एकूण १६ ऐतिहासिक व धार्मिक स्थळांचा या आराखड्यात समावेश आहे. विशेष म्हणजे सर्व प्रकल्पांना कार्यारंभ आदेश देण्यात आले असून, प्रत्यक्ष कामांनाही सुरुवात झाली आहे. या कामांमध्ये मंदिरांची डागडुजी, प्राचीन दगडी बांधकामांचे संवर्धन, समाधिस्थळांचे पुनरुज्जीवन, कुंडांची दुरुस्ती आणि ऐतिहासिक वास्तूंचे मजबुतीकरण यावर विशेष लक्ष दिले जाणार आहे. वास्तूंचे मूळ स्थापत्यवैभव कायम ठेवून त्यांचे दीर्घकाळ जतन करण्याचे नियोजन आहे.
नाशिकमधील 'या' ऐतिहासिक मंदिरांचे होणार संवर्धन
नाशिक शहरातील गोदावरी परिसर आणि इतर ऐतिहासिक भागांतील महत्त्वाच्या धार्मिक स्थळांचा या योजनेत समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये नारोशंकर मंदिर, अजगरेश्वर बाबा समाधी, एकमुखी दत्त मंदिर ते बालाजी कोट भिंत परिसर, मोदकेश्वर व टाळकुटेश्वर मंदिर परिसर, काशी विश्वेश्वर मंदिर आणि सांडव्यावरची देवी या स्थळांचा समावेश आहे. याशिवाय प्राचीन श्रीराम मंदिर तसेच सुंदर नारायण मंदिराच्या संरक्षक भिंतीचेही संवर्धन करण्यात येणार आहे. या कामांमुळे गोदावरी परिसरातील प्राचीन वास्तूंचे स्थापत्यवैभव जपण्यास मदत होणार असून, नाशिकच्या ऐतिहासिक ओळखीला नवी झळाळी मिळण्याची अपेक्षा आहे.
नाशिक : दिवाळीचा सण सर्वत्र उत्साहात साजरा होत असताना नाशिक जिल्ह्यात आगीच्या दोन वेगवेगळ्या घटनांनी मोठे नुकसान झाले आहे. येवला शहरात फटाक्याच्या ...
त्र्यंबकेश्वरमधील कुंडे आणि तीर्थस्थळांचे रूप पालटणार
सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या दृष्टीने त्र्यंबकेश्वरला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. त्यामुळे येथील प्राचीन कुंडे आणि मंदिरांच्या संवर्धनावरही मोठ्या प्रमाणात भर देण्यात आला आहे. या प्रकल्पांतर्गत कुशावर्त कुंड, संगम तीर्थ, इंद्रकुंड, बिल्व तीर्थ, प्रयाग तीर्थ, गोतनेश्वर मंदिर व तलाव, मुकुंदेश्वर मंदिर व तलाव आणि चोखोबा महाराज मंदिर या स्थळांची कामे केली जाणार आहेत. कुंभमेळ्यादरम्यान या परिसरात मोठ्या संख्येने भाविकांची गर्दी होते. त्यामुळे केवळ सौंदर्यीकरण न करता धार्मिक स्थळांची रचनात्मक मजबुती, सुरक्षितता आणि भाविकांना सहज प्रवेश मिळावा, यावरही विशेष लक्ष दिले जाणार आहे.
मार्च २०२७ पर्यंत कामे पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट
सिंहस्थ कुंभमेळा सुरू होण्यापूर्वी बहुतांश संवर्धन प्रकल्प पूर्ण करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. त्यानुसार डिसेंबर २०२६ ते मार्च २०२७ या कालावधीत कामे पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. या मोहिमेमुळे प्राचीन मंदिरांचे मूळ स्वरूप जपले जाणार असून, भाविकांसाठी अधिक सुरक्षित आणि सुविधायुक्त धार्मिक स्थळे उपलब्ध होण्यास मदत होईल. याशिवाय धार्मिक पर्यटनालाही चालना मिळण्याची शक्यता आहे.
वारसा संवर्धनासाठी ५५.७२ कोटींचा आराखडा
या संपूर्ण मोहिमेतील महत्त्वाचे आकडे पुढीलप्रमाणे आहेत :
- नाशिकमधील प्रकल्प : ६
- त्र्यंबकेश्वरमधील प्रकल्प : १०
- एकूण प्रकल्प : १६
- एकूण निधी : ५५.७२ कोटी रुपये
- कामे पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट : मार्च २०२७
सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या निमित्ताने नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वरमधील धार्मिक व ऐतिहासिक वारसा नव्याने जतन करण्याची ही महत्त्वाकांक्षी मोहीम ठरणार आहे. त्यामुळे कुंभमेळ्यासाठी येणाऱ्या भाविकांना अधिक चांगल्या सुविधा मिळण्यासोबतच पुढील अनेक वर्षांसाठी या प्राचीन वास्तूंचे जतन होण्यास मदत होणार आहे.