नवी दिल्ली : एआय (AI) क्षेत्रातील सर्वात मोठी कंपनी मानल्या जाणाऱ्या 'एनव्हीडिया'चे (Nvidia) माजी वरिष्ठ अधिकारी अजय के. ऊर्फ 'जय' पुरी यांचे नाव एका गंभीर वादाशी जोडले जाण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. 'मडी वॉटर्स रिसर्च' (Muddy Waters Research) नावाच्या शॉर्ट-सेलिंग कंपनीने जय पुरी यांच्यावर काही थेट प्रश्न उपस्थित केले आहेत. चीनला बेकायदेशीरपणे सर्व्हर विकल्याप्रकरणी ज्या दिवाणी खटल्यात एका माजी महिला अधिकाऱ्याचे नाव आले आहे, त्या अधिकाऱ्याशी जय पुरी यांचे वैयक्तिक नाते आहे का, अशी चौकशी मडी वॉटर्सने केली आहे.
१७ नोव्हेंबर रोजी 'मडी वॉटर्स'ने 'NVIDIA: More China' या नावाने एक अहवाल जाहीर केला. या अहवालात त्यांनी एनव्हीडियाच्या शेअर्समध्ये शॉर्ट पोझिशन घेतल्याची माहिती दिली आहे. याशिवाय २०२४ ते २०२६ दरम्यान काढलेल्या काही फोटोंचा या अहवालात सखोल अभ्यास करण्यात आला आहे. या फोटोंमध्ये जय पुरी यांच्यासोबत त्यांची पत्नी 'सेनली चेन' दिसत आहेत आणि मडी वॉटर्सने आपल्या अहवालात त्यांचा उल्लेख 'सेनली पुरी' असाही केला आहे. दुसरीकडे, हा अहवाल प्रसिद्ध होताच आपली आर्थिक जोखीम कमी करण्यासाठी आपण एनव्हीडियामधील बहुतांश किंवा सर्व शॉर्ट पोझिशन्स बंद (cover) करण्यास सुरुवात करणार असल्याचेही मडी वॉटर्सने स्पष्ट केले आहे.
जय पुरी यांची एनव्हीडियातील कारकीर्द आणि संपत्ती
IND vs NZ 1st Test: पंतची झेल घेण्यासाठी धाव आणि देवदत्त पडिक्कल कन्फ्यूज, झेल सुटला आणि गिलचा पारा चढला Video
भारत आणि न्यूझीलंड यांच्यात पहिला कसोटी सामना सुरू आहे. या सामन्याच्या पहिल्या सत्रात भारताने सरशी घेतली. मात्र त्यानंतर न्यूझीलंडने कमबॅक केलं आणि ...
जय पुरी यांनी तब्बल २१ वर्षे एनव्हीडियाच्या जागतिक विक्रीची आणि कामकाजाची धुरा सांभाळली. यंदाच्या जून महिन्यात त्यांनी आपल्या कार्यकारी पदाचा राजीनामा दिला. कंपनीच्या वरिष्ठ पदांच्या यादीत माजी सीईओ जेन्सेन हुआंग आणि सीएफओ कोलेट क्रेस यांच्यानंतर जय पुरी यांचा तिसरा क्रमांक लागत होता. २०२४ ते २०२६ या काळात मिळणारे त्यांचे एकूण पॅकेज कोलेट क्रेस यांच्यापेक्षाही किंचित जास्त होते. जून २०२६ मध्ये कार्यकारी पद सोडल्यानंतर ते सध्या कंपनीत वरिष्ठ सल्लागार म्हणून काम पाहत आहेत. १७ जूनपर्यंत त्यांच्याकडे एनव्हीडियाचे ३६,६५,२२० शेअर्स होते, ज्यांची १६ नोव्हेंबरच्या बाजारभावानुसार किंमत सुमारे ५७० दशलक्ष डॉलर्स (म्हणजेच भारतीय चलनात सुमारे ४,७०० कोटी रुपयांपेक्षा अधिक) इतकी भरते.
फोटोंमधील चेहरा आणि ओळखीचा पेच
मडी वॉटर्सने आपल्या अहवालात हा महत्त्वाचा मुद्दा उपस्थित केला आहे की, जय पुरी यांच्यासोबत विविध कार्यक्रमांत दिसणाऱ्या 'सेनली चेन' किंवा 'सेनली पुरी' या आणि पूर्वी 'सुपर मायक्रो कॉम्प्युटर इंक' (SMCI) मध्ये काम करणाऱ्या सेनली चेन या एकच व्यक्ती आहेत का? हे पडताळून पाहण्यासाठी मडी वॉटर्सने एनव्हीडियाच्या एका कार्यक्रमात सेनली चेन यांची मुलाखत सुरू असतानाचे व्हिडिओ स्टिल्स आणि २०२४ मधील 'सॅन फ्रान्सिस्को ऑपेरा मास्क्ड बॉल' तसेच यंदाच्या २३ एप्रिल रोजी झालेल्या 'बिग बँग गाला' कार्यक्रमातील फोटोंची तुलना केली आहे. या कार्यक्रमांतील फोटोंमध्ये जय पुरी यांच्यासोबत असलेल्या महिलेचे नाव 'सेनली चेन' आणि 'सेनली पुरी' असे टॅग केलेले आढळले आहे. सध्या सेनली चेन या 'क्रोनोस्केल' (Chronoscale) कंपनीच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) आहेत. फोटोंमध्ये जय पुरी यांच्यासोबत दिसणारी महिला त्याच आहेत की वेगळ्या, याबद्दल स्पष्टता मिळावी म्हणून मडी वॉटर्सने क्रोनोस्केलच्या गुंतवणूकदार संपर्क संस्थेशी (investor relations firm) संपर्क साधला होता.
परंतु, या प्रश्नावर अद्याप कोणतेही उत्तर मिळालेले नाही, असे मडी वॉटर्सने आपल्या अहवालात म्हटले आहे. या दोघांच्या नात्याबद्दल इतक्या गांभीर्याने प्रश्न विचारले जाण्याचे कारण म्हणजे दोघांनीही एआय पुरवठा साखळीत (AI supply chain) बजावलेली महत्त्वाची भूमिका. जय पुरी एनव्हीडियाची जागतिक विक्री पाहत होते, तर ऑक्टोबर महिन्यात सुपर मायक्रोविरोधात दाखल झालेल्या एका सामूहिक खटल्यात (class action complaint) माजी कर्मचाऱ्यांनी असे म्हटले आहे की, सेनली चेन या एनव्हीडियाकडून जीपीयू (GPU) चिप्स मिळवण्याचे काम करायच्या आणि कोणत्या ग्राहकाला किती चिप्स द्यायच्या, याचा निर्णयही त्याच घ्यायच्या.
खटल्यातील गंभीर दावे आणि राजीनाम्याची वेळ
ऑक्टोबरमध्ये दाखल झालेल्या या दिवाणी खटल्यात सुपर मायक्रोच्या माजी कर्मचाऱ्यांनी असा दावा केला आहे की, कंपनीत सुरू असलेल्या बेकायदेशीर विक्रीबद्दल सेनली चेन यांना काहीच माहिती नव्हती, असे मानणे अशक्य आहे. एका माजी कर्मचाऱ्याने न्यायालयातील कागदपत्रांमध्ये नमूद केले आहे की, चिप्सच्या बेकायदेशीर वळवणीचे (export diversion) प्रकरण बाहेर आल्यानंतर मे महिन्यात सेनली चेन यांनी सुपर मायक्रोचा राजीनामा दिला, आणि त्याच्या अवघ्या एका महिन्यानंतर जय पुरी यांनीही एनव्हीडियातील आपल्या कार्यकारी पदावरून पायउतार होण्याचा निर्णय घेतला. या माजी कर्मचाऱ्याच्या म्हणण्यानुसार, कंपनीत ही गोष्ट सर्वश्रुत होती की, चीनमधील ग्राहकांना बेकायदेशीरपणे पाठवण्यात आलेल्या जीपीयू चिप्सचे सिरियल नंबर रिलीज करण्याची विनंती करणारे ईमेल सेनली चेन यांनी एनव्हीडियाला पाठवले होते, आणि त्यामुळेच त्यांना कंपनी सोडावी लागली.
'कोरवीव्ह' प्रकरण आणि कर्मचाऱ्यांना इशारा
कंपनीतील कोणताही विद्यमान कर्मचारी या बेकायदेशीर व्यवहारात सहभागी नाही, असा दावा सुपर मायक्रोला करता यावा, यासाठीच चेन यांनी पद सोडल्याचा आरोप या खटल्यात करण्यात आला आहे. शिवाय, दुसऱ्या एका माजी कर्मचाऱ्याने ऐकलेल्या माहितीनुसार, 'कोरवीव्ह' (CoreWeave) कंपनीचा व्यवसाय मिळवण्यासाठी चीनला जाणाऱ्या विमानात बसण्यापूर्वी सेनली चेन यांनी कोरवीव्हच्या एका अधिकाऱ्याकडे एनव्हीडियाच्या चिप्स दिल्या होत्या, असाही उल्लेख खटल्यात आहे. इतकेच नाही, तर शुक्रवारी होणाऱ्या सेल्स मीटिंगमध्ये कंपनीतील वाद किंवा घोटाळ्यांवर कोणी बोलल्यास नोकरीवरून काढून टाकण्याचा इशारा त्या कर्मचाऱ्यांना देत असत, असा आरोपही करण्यात आला आहे.
कोणताही गुन्हा सिद्ध नाही; मडी वॉटर्सचे स्पष्टीकरण
या संपूर्ण प्रकरणामुळे खळबळ उडालेली असली, तरी मडी वॉटर्सने आपल्या अहवालात एक महत्त्वाची बाब स्पष्ट केली आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, "सेनली चेन नावाच्या कोणत्याही व्यक्तीवर कोणत्याही सरकारने अद्याप गुन्हेगारी खटला दाखल केलेला नाही किंवा त्यांना गुन्हेगारी कृत्यासाठी दोषी ठरवलेले नाही." तसेच, दिवाणी खटल्यात केलेले आरोप अद्याप सिद्ध झालेले नाहीत, याकडेही संस्थेने लक्ष वेधले आहे.
२.५ अब्ज डॉलर्सचा सर्व्हर घोटाळा आणि फौजदारी कारवाई
हा दिवाणी खटला अमेरिकन सरकारने सुपर मायक्रोशी संबंधित तीन जणांविरुद्ध दाखल केलेल्या फौजदारी खटल्याच्या पार्श्वभूमीवर आला आहे. कंपनीचे सह-संस्थापक लियाव, तैवानचे व्यवस्थापक चांग आणि सन नावाचा एक मध्यस्थ या तिघांवर बँकॉक येथील 'ओबोन कॉर्प' (OBON Corp) या आग्नेय आशियाई कंपनीमार्फत चीनमधील खरेदीदारांना एनव्हीडिया जीपीयू असलेले सुमारे २.५ अब्ज डॉलर्स किमतीचे सर्व्हर बेकायदेशीरपणे विकल्याचा आरोप आहे. या फौजदारी खटल्यातील तिघांपैकी एका आरोपीने आपला गुन्हा कबूल केला आहे, दुसऱ्याने आरोप अमान्य केले आहेत, तर तिसरा आरोपी अद्याप फरार असल्याचे सांगितले जात आहे.