वॉशिंग्टन : अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी सत्तेत येताना युक्रेन युद्ध थांबवण्याचे आणि जगात शांतता प्रस्थापित करण्याचे आश्वासन दिले होते. मात्र, नवीन वर्ष सुरू होताच ट्रम्प प्रशासनाची पावले शांततेऐवजी जागतिक संघर्षाला खतपाणी घालणारी ठरत असल्याचे चित्र दिसत आहे. एकीकडे युक्रेनमधील युद्ध अद्याप सुरू असताना आणि मध्य पूर्वेतील तणाव कायम असतानाच, आता अमेरिका आणि रशियामध्ये थेट संघर्षाची ठिणगी पडली आहे. उत्तर अटलांटिक महासागरात अमेरिकेने रशियाचा तेल टँकर जप्त केल्याने "तिसऱ्या महायुद्धा"च्या चर्चांना पुन्हा उधाण आले आहे.
काय आहे नेमकी घटना?
अमेरिकन तटरक्षक दल आणि लष्कराने एका संयुक्त मोहिमेअंतर्गत उत्तर अटलांटिक महासागरातून 'मरीनेरा' (Marinera) या रशियन ध्वजांकित तेल टँकरला ताब्यात घेतले आहे. अमेरिकेच्या दाव्यानुसार, हा टँकर आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांचे उल्लंघन करून व्हेनेझुएलाच्या तेलाची बेकायदेशीर वाहतूक करत होता. विशेष म्हणजे, या टँकरचे पूर्वीचे नाव 'बेला-१' (Bella-1) असे होते आणि २०२४ मध्येच अमेरिकेने यावर निर्बंध लादले होते. कारवाई टाळण्यासाठी टँकरचे नाव बदलून तो पुन्हा सक्रिय करण्यात आला होता, मात्र अमेरिकेच्या गुप्तचर यंत्रणांनी तो शोधून काढला. जागतिक तणावात भर ट्रम्प यांच्या या आक्रमक कारवाईमुळे रशिया संतप्त होण्याची शक्यता असून, यामुळे दोन्ही अण्वस्त्रधारी देशांमधील तणाव शिगेला पोहोचला आहे. युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेने थेट रशियन मालमत्ता जप्त करणे, हे जागतिक शांततेसाठी धोकादायक मानले जात आहे. ट्रम्प यांचे हे पाऊल जगाला विनाशाच्या दिशेने घेऊन जात आहे की काय, असा प्रश्न आता आंतरराष्ट्रीय विश्लेषक उपस्थित करत आहेत.
समुद्रात अमेरिकन 'गुंडगिरी' दिसली
ही कारवाई एखाद्या चित्रपटाच्या दृश्यापेक्षा कमी नव्हती. समुद्रात तरंगणारा एक टँकर, त्याच्या वरती घिरट्या घालणारे एक हेलिकॉप्टर आणि दोरीचा वापर करून खाली उतरणारे अमेरिकन सैनिक. महत्त्वाचे म्हणजे, ही अमेरिकन कारवाई त्या भागात रशियन नौदल युद्धनौका आणि पाणबुड्या देखील उपस्थित असताना झाली. तथापि, जेव्हा अमेरिकन तटरक्षक दलाने टँकर ताब्यात घेतला तेव्हा जवळपास कोणतेही रशियन जहाज नव्हते. या कारवाईत ब्रिटनने अमेरिकेला पूर्ण पाठिंबा दिला. या कारवाईवर रशियाने तीव्र प्रतिक्रिया व्यक्त केली आहे. रशियन सिनेटर आंद्रेई क्लिशास यांनी याला खोल समुद्रात उघड चाचेगिरी आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे थेट उल्लंघन म्हटले आहे. १९८२ च्या संयुक्त राष्ट्रांच्या समुद्र कायद्यावरील कराराचा हवाला देत, रशियाने म्हटले आहे की कोणत्याही देशाला दुसऱ्या देशाच्या रीतसर नोंदणीकृत जहाजावर बळाचा वापर करण्याचा अधिकार नाही. रशिया आता कसा प्रतिसाद देतो याकडे जगाचे लक्ष आहे. २४ तासांच्या आत दुसऱ्या मोठ्या कारवाईत, अमेरिकेने कॅरिबियन समुद्रात व्हेनेझुएलाचे तेल चीनला नेणारे आणखी एक तेल टँकर, एम/टी सोफिया, ताब्यात घेतले. यावरून ट्रम्प प्रशासनाचे तेल व्यापार आणि त्याच्या नियंत्रणाबाबत आक्रमक धोरण स्पष्ट होते.
चीन आणि इराणला खुले आव्हान
ट्रम्प यांनी केवळ रशियाशी भांडण केले नाही तर व्हेनेझुएलाचे अध्यक्ष निकोलस मादुरो यांचे "अपहरण" करून चीनच्या हितसंबंधांना थेट हानी पोहोचवली आहे. दरम्यान, ट्रम्प यांचे जवळचे सहकारी सिनेटर लिंडसे ग्रॅहम यांनी इराणबाबत एक अतिशय धोकादायक विधान केले आहे. ग्रॅहम यांनी उघडपणे धमकी दिली आहे की जर इराणने निदर्शकांना मारणे थांबवले नाही तर अध्यक्ष ट्रम्प त्यांचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या हत्येचे आदेश देऊ शकतात.
युरोप आणि नाटोला ग्रीनलँडचा धोका
डोनाल्ड ट्रम्प आता ग्रीनलँडवर कब्जा करण्याचे ध्येय ठेवून आहेत. हे साध्य करण्यासाठी त्यांनी युरोपीय देशांना आणि नाटोला स्पष्टपणे सांगितले आहे की अमेरिकेशिवाय नाटो अस्तित्वात आहे. जेव्हा फ्रान्सचे अध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी व्हेनेझुएलावरील अमेरिकेच्या कारवाईवर टीका केली तेव्हा ट्रम्प यांनी त्यांची जाहीरपणे खिल्ली उडवली आणि राजनैतिक नियमांचे उल्लंघन केले.
संरक्षण बजेटमध्ये ऐतिहासिक वाढ आणि भारतावर दबाव
ट्रम्प प्रशासन आपले संरक्षण बजेट १ ट्रिलियन डॉलर्सवरून १.५ ट्रिलियन डॉलर्स करण्याची तयारी करत आहे. तज्ञांना हे युद्धाची तयारी वाटते. त्याच वेळी, भारतासाठी अडचणी उद्भवू शकतात. जर भारताने रशियाकडून तेल खरेदी सुरू ठेवली तर अमेरिका त्यावर ५०० टक्क्यांपर्यंत शुल्क लादण्याचा विचार करत आहे.