तेहरान : जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीत पुन्हा एकदा तणाव पसरला आहे. बुधवारी इराणी सैन्याने आंतरराष्ट्रीय जलसीमेतून जात असलेल्या तीन व्यापारी जहाजांवर अंधाधुंद गोळीबार केला, त्यामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावरचे संकट अधिक गडद झाले आहे. हा हल्ला अशा वेळी झाला, जेव्हा अमेरिका आणि इस्रायलसोबत इराणच्या शांतता चर्चेसाठी प्रयत्न सुरू होते.
इराणच्या अर्धलष्करी ‘रिव्होल्युशनरी गार्ड’ने बुधवारी सकाळी ही धाडसी कारवाई केली. वृत्तानुसार, इराणी सैन्याने प्रथम एका कंटेनर जहाजावर गोळीबार केला आणि त्यानंतर काही वेळातच दुसऱ्या जहाजालाही लक्ष्य केले. इराणी माध्यमांचा दावा आहे की, या जहाजांनी सैन्याच्या इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष केले होते, त्यामुळे त्यांच्यावर कायदेशीर कारवाई करण्यात आली. ताब्यात घेतलेल्या जहाजांची ओळख एमएससी फ्रान्सिस्का आणि एपामिनोंडस अशी झाली असून, ती इराणी सैन्याने ताब्यात घेतली आहेत. त्यानंतर काही वेळातच तिसऱ्या ‘युफोरिया’ जहाजावरही हल्ला करण्यात आला असून ते इराणी किनाऱ्यावर अडकले असल्याची माहिती आहे.
हा हल्ला त्यावेळी झाला, जेव्हा अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी बुधवारी संपणारा युद्धविराम अनिश्चित काळासाठी वाढवण्याची घोषणा केली होती. ट्रम्प यांनी यामुळे चर्चेचा मार्ग मोकळा होईल, अशी आशा व्यक्त केली होती. मात्र, त्यांनी इराणच्या बंदरांवरील नाकेबंदी कायम राहील, हेही स्पष्ट केले. यामुळे इराण नाराज आहे. इराणी मुत्सद्द्यांचे म्हणणे आहे की, जोपर्यंत अमेरिका नाकेबंदी हटवत नाही, तोपर्यंत कोणत्याही शांतता चर्चेसाठी ते चर्चेच्या टेबलावर येणार नाहीत. म्हणजेच युद्धविराम असूनही समुद्रातील हा संघर्ष थांबण्याची चिन्हे नाहीत.
शांततेच्या प्रयत्नांदरम्यान पाकिस्तानचे अधिकारी अजूनही इराणकडून सकारात्मक प्रतिसादाची वाट पाहत आहेत. इस्लामाबाद पुढील चर्चेचे यजमानपद स्वीकारण्यास तयार आहे, मात्र इराणने अद्याप आपले प्रतिनिधीमंडळ पाठवण्याची पुष्टी केलेली नाही. इजिप्तमधील इराणी राजनयिक मुजतबा फिरदौसी पोर यांनी स्पष्ट केले की, जोपर्यंत अमेरिका नाकेबंदी हटवत नाही, तोपर्यंत कोणतेही इराणी शिष्टमंडळ पाकिस्तानला जाणार नाही. यावरून सध्या कूटनीती पूर्णपणे ठप्प झाली असून शस्त्रस्पर्धा वाढत असल्याचे दिसत आहे.
२८ फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हवाई हल्ल्यांपासून सुरू झालेल्या या युद्धात आतापर्यंत हजारो लोकांचा बळी गेला आहे. आकडेवारीनुसार, इराणमध्ये किमान ३,३७५ लोकांचा मृत्यू झाला आहे. लेबनॉनमध्येही परिस्थिती भीषण असून, तेथे २,२९० हून अधिक लोकांनी जीव गमावला आहे. इस्रायलमध्ये २३ नागरिक आणि लेबनॉनमध्ये लढणारे १५ सैनिक मारले गेले आहेत. तसेच आखाती देशांमध्येही डझनभराहून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे. या भागात तैनात १३ अमेरिकन सैनिकांनीही या संघर्षात प्राण गमावले आहेत.
रिव्होल्युशनरी गार्डने इशारा दिला आहे की, ते शत्रूच्या कल्पनेपलीकडे जाऊन कठोर प्रत्युत्तर देतील. इराणमध्ये कट्टर समर्थक मोर्चे काढत असून, क्षेपणास्त्र शक्तीचे प्रदर्शन करत आहेत. दुसरीकडे, लेबनॉनमध्ये इस्रायल आणि हिजबुल्लाह यांच्यातही संघर्ष सुरूच आहे. जरी तेथे १० दिवसांचा युद्धविराम लागू असला, तरी दोन्ही बाजूंकडून सुरू असलेल्या आरोप-प्रत्यारोपांमुळे आणि प्रत्युत्तरात्मक हल्ल्यांमुळे तो कमकुवत झाला आहे. ठोस कूटनीतिक करार होईपर्यंत समुद्रापासून जमिनीपर्यंत मृत्यूचा हा खेळ सुरू राहण्याची शक्यता आहे.