एका महिन्यापूर्वी आनंदाने पर्यटनासाठी निघालेल्या 'एमव्ही होंडियस' (MV Hondius) या क्रूझ जहाजाचे रूपांतर आता एका चालत्या-फिरत्या रुग्णालयात झाले आहे. या जहाजावर 'हंताव्हायरस' (Hantavirus) या जीवघेण्या आजाराचा उद्रेक झाला असून, आतापर्यंत तीन प्रवाशांना आपला जीव गमवावा लागला आहे. परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून जहाजावरील अत्यंत गंभीर असलेल्या तीन रुग्णांना 'एअरलिफ्ट' करून नेदरलँड्समध्ये उपचारांसाठी दाखल करण्यात आले आहे. सध्या हे जहाज १४६ प्रवाशांसह स्पेनच्या कॅनरी बेटांच्या दिशेने मार्गस्थ झाले आहे.
रेस्क्यू ऑपरेशन आणि नेदरलँड्समध्ये उपचार
'ओशनवाइड एक्सपेडिशन्स' या क्रूझ ऑपरेटर कंपनीने दिलेल्या माहितीनुसार, संसर्ग झालेल्या रुग्णांना वाचवण्यासाठी युद्धपातळीवर प्रयत्न सुरू आहेत. जहाजावरून तातडीने बाहेर काढण्यात आलेल्या तीन जणांमध्ये ब्रिटिश, डच आणि जर्मन नागरिकांचा समावेश आहे. विविध माध्यमांनी दिलेल्या वृत्तानुसार, ५६ वर्षीय माजी ब्रिटिश पोलीस अधिकारी मार्टिन अॅन्स्टी यांना नेदरलँड्समध्ये हलवण्यात आले असून, त्यांची प्रकृती धोक्याबाहेर आहे. बचाव करण्यात आलेला ६५ वर्षीय जर्मन नागरिक हा २ मे रोजी मृत्यूमुखी पडलेल्या एका जर्मन महिलेच्या संपर्कात होता. याशिवाय, जहाजावरील एका ४१ वर्षीय डच क्रू मेंबरलाही (कर्मचारी) संसर्गाचा धोका असल्याने बाहेर काढण्यात आले आहे. एका विशेष बचाव विमानाला (Evacuation Flight) उशीर झाला असला तरी, प्रवाशांना सुरक्षित स्थळी पोहोचवण्याचे काम सुरू आहे.
१४६ प्रवासी अद्याप जहाजावरच अडकलेले
२३ वेगवेगळ्या देशांमधील एकूण १४६ प्रवासी अद्यापही या जहाजावर अडकून आहेत. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) माहितीनुसार, जहाजावर आतापर्यंत ८ जणांना हंताव्हायरसची बाधा झाल्याचे समोर आले आहे (३ निश्चित आणि ५ संशयित). संसर्ग वाढू नये म्हणून जहाजावर अत्यंत कडक खबरदारीच्या उपाययोजना (Strict Precautionary Measures) लागू करण्यात आल्या आहेत.
'अँडीज स्ट्रेन'चा धोका आणि मृत्यूंचे तांडव
या क्रूझने एका महिन्यापूर्वी लॅटिन अमेरिकेतील अर्जेंटिनातून प्रवास सुरू केला होता. दक्षिण आफ्रिकेच्या आरोग्य अधिकाऱ्यांनी केलेल्या चाचणीत दोन रुग्णांमध्ये हंताव्हायरसचा 'अँडीज स्ट्रेन' (Andes strain) आढळून आला आहे. आतापर्यंत तीन मृत्यू झाले आहेत. यामध्ये एका डच महिलेचा समावेश आहे, जिने २४ एप्रिल रोजी सेंट हेलेना बेटावर जहाज सोडले आणि नंतर २६ एप्रिल रोजी दक्षिण आफ्रिकेत तिचा मृत्यू झाला. धक्कादायक म्हणजे, तिच्या पतीचा यापूर्वीच जहाजावर मृत्यू झाला होता. या डच महिलेने KLM एअरलाईन्सच्या विमानाने प्रवास करण्याचा प्रयत्न केला होता. त्यामुळे तिच्या सहप्रवाशांचा शोध (Contact Tracing) आता आरोग्य तज्ञ घेत आहेत. या उद्रेकातील तिसरी बळी ठरलेल्या एका जर्मन महिलेचा मृतदेह अद्यापही क्रूझवरच आहे.
जगभरात अलर्ट: अमेरिका ते स्वित्झर्लंड
क्रूझ जहाजावरून आधीच उतरून आपापल्या मायदेशी परतलेल्या प्रवाशांमुळे आता अमेरिका ते स्वित्झर्लंडपर्यंत जगभरात आरोग्य यंत्रणा अलर्ट मोडवर आल्या आहेत. या जहाजावरून स्वित्झर्लंडला परतलेल्या एका स्विस नागरिकाची हंताव्हायरस चाचणी पॉझिटिव्ह आली असून, सध्या त्याच्यावर झुरिच येथील रुग्णालयात अतिदक्षता विभागात उपचार सुरू आहेत. दुसरीकडे, अमेरिकेच्या जॉर्जिया आणि ॲरिझोना राज्यांत परतलेल्या तीन प्रवाशांवर प्रशासनाकडून करडी नजर ठेवली जात आहे; मात्र सुदैवाने त्यांच्यात अद्याप आजाराची कोणतीही लक्षणे आढळून आलेली नाहीत. या संसर्गाचा संभाव्य धोका ओळखून ब्रिटनमधील दोन नागरिकांनीही खबरदारीचा उपाय म्हणून स्वतःहून घरातच 'सेल्फ-आयसोलेशन' (विलगीकरण) करून घेतले आहे.
मानवाकडून मानवाला संसर्गाची भीती, पण 'कोविड'सारखा धोका नाही
सामान्यतः हंताव्हायरस हा उंदीर किंवा घुशींसारख्या प्राण्यांमधून पसरतो. मात्र, तज्ञांच्या मते या जहाजावरील बंदिस्त वातावरणामुळे हा 'अँडीज स्ट्रेन' एका माणसाकडून दुसऱ्या माणसाकडे पसरला असण्याची दाट शक्यता आहे. असे असले तरी, WHO च्या डॉ. मारिया व्हॅन केरखोव यांनी स्पष्ट केले आहे की, "हा आजार कोविड-१९ किंवा फ्लू सारखा हवेतून सहज पसरत नाही. यासाठी अत्यंत जवळचा 'शारीरिक संपर्क' येणे गरजेचे असते." त्यामुळे सामान्य जनतेने घाबरून जाण्याचे कारण नाही.
स्पेनच्या दिशेने वाटचाल आणि राजकीय वाद
गेले तीन दिवस आफ्रिकेच्या केप वर्दे बेटाजवळ नांगर टाकून उभे असलेले हे जहाज आता स्पेनच्या कॅनरी बेटांकडे (Canary Islands) रवाना झाले आहे. मात्र, यावरून स्पेनमध्ये राजकीय ठिणगी पडली आहे. कॅनरी बेटांचे अध्यक्ष फर्नांडो क्लाविजो यांनी या जहाजाला आपल्या हद्दीत प्रवेश देण्यास कडाडून विरोध केला आहे. दुसरीकडे, स्पेनच्या आरोग्य मंत्री मोनिका गार्सिया यांनी स्थानिकांना आश्वस्त करत कृती आराखडा जाहीर केला आहे. "जहाज टेनेरिफ (Tenerife) बंदरावर पोहोचल्यावर सर्वांची वैद्यकीय तपासणी होईल. विदेशी प्रवाशांना त्यांच्या मायदेशी पाठवले जाईल, तर स्पॅनिश नागरिकांना लष्करी रुग्णालयात क्वारंटाईन केले जाईल. यामुळे स्थानिक नागरिकांना कोणताही धोका पोहोचणार नाही," असे गार्सिया यांनी स्पष्ट केले आहे.