सिंगापूर : एकेकाळी भारतातील सर्वात यशस्वी एडटेक कंपन्यांपैकी एक असलेल्या 'बायजूस' (Byju's) चे संस्थापक बायजू रवींद्रन यांच्यासाठी आणखी एक मोठा धक्का समोर आला आहे. सिंगापूरच्या न्यायालयाने बायजू रवींद्रन यांना न्यायालयाचा अवमान केल्याप्रकरणी सहा महिन्यांच्या कारावासाची शिक्षा सुनावली आहे. याशिवाय त्यांना ९०,००० सिंगापूर डॉलर्स (सुमारे ७०,५०० अमेरिकन डॉलर्स) खर्च म्हणून भरण्याचे आदेशही देण्यात आले आहेत.
ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार, बायजू रवींद्रन यांनी त्यांच्या मालमत्तेशी संबंधित न्यायालयाच्या अनेक आदेशांचे उल्लंघन केल्याचे न्यायालयाच्या निदर्शनास आले. एप्रिल २०२४ पासून हे उल्लंघन सुरू असल्याचे न्यायालयाने नमूद केले आहे. त्यामुळे सिंगापूर न्यायालयाने त्यांच्याविरोधात कठोर भूमिका घेत हा निर्णय दिला आहे.
६ महिन्यांचा तुरुंगवास आणि ७०,५०० डॉलर्सचा दंड
न्यायालयाने दिलेल्या आदेशानुसार, बायजू रवींद्रन यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांसमोर स्वतःहून हजर व्हावे लागणार आहे. तसेच त्यांना ९०,००० सिंगापूर डॉलर्स इतका खर्च भरावा लागणार आहे. याशिवाय 'Beeaar Investco Pte' या कंपनीवरील त्यांची कायदेशीर मालकी सिद्ध करणारी कागदपत्रेही सादर करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. 'Beeaar Investco Pte' ही एक कॉर्पोरेट संस्था असून तिच्याकडे संबंधित कंपनीतील काही समभागांची मालकी होती. या मालकीसंदर्भातील माहिती आणि कागदपत्रे सादर करण्यात रवींद्रन अपयशी ठरल्याचा आरोप करण्यात आला आहे.
नेमकं प्रकरण काय?
या प्रकरणाची सुरुवात कतार इन्व्हेस्टमेंट अथॉरिटी (QIA) च्या एका उपकंपनीने दाखल केलेल्या अवमान याचिकेपासून झाली. कतार इन्व्हेस्टमेंट अथॉरिटी हा जगातील प्रमुख सार्वभौम संपत्ती निधींपैकी एक असून, बायजूससाठी निधी उभारणीच्या महत्त्वाच्या फेरीत या संस्थेने गुंतवणूक केली होती. विशेष म्हणजे, ही गुंतवणूक अशा काळात करण्यात आली होती जेव्हा बायजूस आर्थिक अडचणीत सापडली होती आणि कंपनीकडून मोठ्या प्रमाणावर नोकरकपात करण्यात येत होती. कर्मचाऱ्यांना कामावरून कमी करण्यासह अनेक आर्थिक संकटांचा सामना कंपनी करत होती. या खटल्यात कतार होल्डिंग्जचे प्रतिनिधित्व ड्र्यू अँड नेपियर या कायदेशीर संस्थेने केले, तर बायजूस इन्व्हेस्टमेंट्सची बाजू फर्व्हेंट चेंबर्सने मांडली.
अब्जाधीश उद्योजकापासून कायदेशीर संकटापर्यंतचा प्रवास
बायजू रवींद्रन हे एकेकाळी भारतीय स्टार्टअप विश्वातील सर्वात चर्चित उद्योजकांपैकी एक होते. त्यांनी स्थापन केलेली 'थिंक अँड लर्न प्रायव्हेट लिमिटेड' ही कंपनी 'बायजूस' या ब्रँडद्वारे देशातील सर्वात मोठ्या एडटेक कंपन्यांपैकी एक बनली होती. कंपनीचे मूल्यांकन अब्जावधी डॉलर्सपर्यंत पोहोचले होते आणि रवींद्रन यांची गणना अब्जाधीश उद्योजकांमध्ये होत होती. मात्र गेल्या काही वर्षांत कंपनी आर्थिक संकटात सापडली. गुंतवणूकदारांसोबतचे वाद, कर्जफेडीतील अडचणी, कर्मचाऱ्यांची कपात आणि विविध देशांमधील कायदेशीर संघर्ष यामुळे बायजूसचे साम्राज्य वेगाने कोलमडले.
अमेरिकेतही कर्जदात्यांची कायदेशीर लढाई
सिंगापूरमधील ही शिक्षा ही बायजू रवींद्रन यांच्याविरोधातील वाढत्या कायदेशीर संकटाचा एक भाग मानली जात आहे. अमेरिकेसह अनेक देशांमध्ये त्यांच्या विरोधात विविध दावे दाखल करण्यात आले आहेत. अमेरिकेतील कर्जदाते सुमारे 1.2 अब्ज डॉलर्सच्या थकीत कर्जाच्या वसुलीसाठी कायदेशीर लढा देत आहेत. भारतीय स्टार्टअप इतिहासातील सर्वाधिक चर्चेत राहिलेल्या कर्जफेडीतील अपयशांपैकी हे एक प्रकरण मानले जाते. त्यामुळे बायजूस आणि बायजू रवींद्रन यांच्यावरील संकट आणखी गडद होताना दिसत आहे.