उत्तराखंड : उत्तराखंडमधील निसर्गरम्य आणि पवित्र 'छोटा चार धाम' पैकी एक असलेल्या केदारनाथमध्ये सध्या यात्रेची लगबग सुरू आहे. भगवान शंकराच्या दर्शनासाठी देशभरातून लाखो भाविक मोठ्या श्रद्धेने येथे दाखल होत आहेत. या खडतर यात्रेत अनेक भाविक पायी प्रवास करतात, तर अनेक जण शारीरिक अडचणींमुळे घोडे आणि खेचरांचा पर्याय निवडतात. मात्र, या श्रद्धेच्या प्रवासात एक अत्यंत वेदनादायक आणि काळे सत्य सातत्याने लपवले जाते. ते म्हणजे, ओझे वाहणाऱ्या या मुक्या प्राण्यांचे होणारे दुर्दैवी मृत्यू. अतिश्रम, अपुरे पोषण, विश्रांतीचा अभाव आणि 'इक्वाइन इन्फ्लूएंझा' (Equine Influenza) सारख्या आजारांमुळे दरवर्षी अनेक प्राण्यांना आपला जीव गमवावा लागतो. नुकताच या यात्रेतील एक अंगावर काटा आणणारा व्हिडीओ समोर आला असून, यामुळे प्राण्यांवरील क्रूरतेचा मुद्दा पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे.
विदारक व्हिडीओने उघड केले वास्तव
केदारनाथ यात्रेच्या मार्गावर मुक्या प्राण्यांचे मृत्यू होणे ही नवीन बाब राहिलेली नाही. प्राणी हक्क संघटनांनी याआधीही प्रशासनाला जागे करण्याचा वारंवार प्रयत्न केला आहे, मात्र परिस्थिती अद्याप 'जैसे थे' आहे. सध्या सोशल मीडियावर व्हायरल होत असलेल्या एका व्हिडीओने सर्वांचीच झोप उडवली आहे. एका पर्यटकाने आपल्या मोबाईल कॅमेऱ्यात कैद केलेल्या या दृश्यांमध्ये, काही लोक एका मृत घोड्याला त्याच्या पायाला पकडून निर्दयीपणे जमिनीवरून फरफटत नेत असल्याचे दिसत आहे. या घटनेचे चित्रीकरण करणारा पर्यटक भाविकांना अत्यंत उद्विग्नपणे आणि संतापाने एक महत्त्वाचा संदेश देतो, "पाहा, केदारनाथमध्ये ही अवस्था आहे. जर तुमच्या पायात स्वतः चालण्याची ताकद असेल, तरच केदारनाथला या. एखाद्या मुक्या प्राण्याचा जीव घेऊन तुम्ही देवाचे दर्शन घेत असाल, तर तुम्ही पुण्य कमवत आहात की पाप, याचा विचार तुम्ही स्वतःच करू शकता... हर हर महादेव."
नेटकऱ्यांच्या संतप्त प्रतिक्रिया
हा अमानुष व्हिडीओ इंटरनेटवर पसरताच नेटकऱ्यांनी तीव्र शब्दांत आपला संताप व्यक्त करण्यास सुरुवात केली आहे. धर्माच्या आणि भक्तीच्या नावाखाली चाललेल्या या प्राणी क्रूरतेवर लोकांनी कडक शब्दांत ताशेरे ओढले आहेत. 'nitesh_me247' या युजरने लिहिले आहे की, "तुमच्यात जितकी शक्ती आहे, तितकीच भक्ती ठेवा. एखाद्या मुक्या प्राण्याला असा त्रास देणे हे घोर पाप आहे आणि महादेव हे सर्व काही वरून पाहत आहेत." 'PROTECT ALL WILDLIFE' या युजरने प्रशासनाचे लक्ष वेधत स्पष्ट केले आहे की, "प्राणी हे केवळ आपल्या वापरासाठी आणि त्यांच्यावर निरंतर अत्याचार करण्यासाठी अजिबात बनलेले नाहीत! आणखी एका युजरने भाविकांना खडेबोल सुनावले आहेत, "ही तुमची वैयक्तिक यात्रा आहे, त्या घोड्यांची नाही! त्यामुळे तुमचे ओझे त्या मुक्या प्राण्यांवर लादू नका. धर्माच्या नावाखाली चाललेल्या या अत्यंत वाईट गोष्टी आहेत. जर तुम्हाला यात्रेसाठी जायचेच असेल, तर स्वतः पायी चालण्याची तयारी ठेवा."
एक खडतर आणि आव्हानात्मक ट्रेक
केदारनाथ हे भगवान शिवाला समर्पित असलेल्या 'पंच केदार' तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे. मंदाकिनी नदीच्या खोऱ्यात वसलेल्या या पवित्र मंदिरापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग अतिशय दुर्गम आहे. गौरीकुंड येथून सुरू होणारा हा प्रवास सुमारे १७ ते १९ किलोमीटरचा असून, यातील चढण अत्यंत तीव्र आणि आव्हानात्मक आहे. याच कठीण आणि निसरड्या मार्गावर भाविकांचे आणि सामानाचे जड ओझे वाहताना, तसेच पुरेशी विश्रांती न मिळाल्यामुळे अनेक घोडे आणि खेचरे जागीच कोसळतात. भक्तीच्या मार्गावर प्राण्यांना सोसाव्या लागणाऱ्या या यातना अत्यंत क्लेशदायक आहेत.
प्रशासन कारवाई करणार का ?
या ताज्या आणि हृदयद्रावक घटनेनंतर तरी उत्तराखंड प्रशासन आणि मंदिर समिती जागे होणार का? मुक्या प्राण्यांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि त्यांच्यावरील हा अनन्वित अत्याचार थांबवण्यासाठी कठोर नियमावली लागू केली जाणार का? असे अनेक प्रश्न आता प्राणीप्रेमी आणि सामान्य नागरिक विचारत आहेत. भक्तीच्या या मार्गावर माणुसकी हरवू नये, एवढीच अपेक्षा आता व्यक्त केली जात आहे.