श्रीहरिकोटा : भारताच्या अवकाश (Space) क्षेत्रासाठी आजचा दिवस ऐतिहासिक ठरला. हैदराबादस्थित स्कायरूट एअरोस्पेस (Skyroot Aerospace) या खासगी कंपनीने भारतातील पहिले खासगी ऑर्बिटल रॉकेट (Private Orbital Rocket) 'विक्रम-1' (Vikram-1) चे श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अवकाश केंद्रातून (Satish Dhawan Space Centre) शनिवारी (१८ जुलै) सकाळी ११:३० वाजता यशस्वी प्रक्षेपण (Successful Launch) केले. या मोहिमेला 'आगमन' (Aagman Mission) असे नाव देण्यात आले आहे.
प्रक्षेपणानंतर रॉकेटने (Rocket) नियोजित सर्व टप्पे (Stages) यशस्वीरीत्या पूर्ण केले. त्यानंतर उपग्रह (Satellite) निर्धारित कक्षेत (Orbit) यशस्वीरित्या स्थापित करण्यात आला. संपूर्ण प्रक्षेपण प्रक्रियेवर इस्रो (ISRO) च्या शास्त्रज्ञांनी बारकाईने लक्ष ठेवले होते.
भारताच्या खासगी अवकाश क्षेत्रासाठी मोठी झेप
केंद्र सरकारने २०२३ मध्ये जाहीर केलेल्या नव्या अवकाश धोरणानंतर (Space Policy) खासगी कंपन्यांना स्वतःचे रॉकेट (Rocket) आणि उपग्रह (Satellite) विकसित करून त्यांचे प्रक्षेपण (Launch) करण्याची परवानगी मिळाली. या निर्णयानंतर भारतातील खासगी अवकाश उद्योगाला (Private Space Sector) मोठी चालना मिळाली.
स्कायरूट एअरोस्पेसने कमी खर्चात लहान उपग्रह (Small Satellites) अवकाशात पाठवण्यासाठी अत्याधुनिक प्रक्षेपण तंत्रज्ञान (Launch Technology) विकसित केले आहे. त्यामुळे भारत जागतिक व्यावसायिक अवकाश बाजारपेठेत (Global Space Market) अधिक सक्षमपणे स्पर्धा करू शकणार आहे.
माजी इस्रो शास्त्रज्ञांनी उभारली 'स्कायरूट'
पवनकुमार चंदना (Pawan Kumar Chandana) आणि नागा भरत डाका (Naga Bharath Daka) या इस्रोतील (ISRO) माजी शास्त्रज्ञांनी २०१८ मध्ये स्कायरूट एअरोस्पेस (Skyroot Aerospace) या स्टार्टअपची (Startup) स्थापना केली. २०२३ च्या नव्या अवकाश धोरणानंतर कंपनीने वेगाने प्रगती करत आज भारताच्या खासगी अवकाश क्षेत्रात ऐतिहासिक यश मिळवले.
'आगमन' मोहिमेचे वैशिष्ट्य काय?
'आगमन' (Aagman Mission) मोहिमेद्वारे ग्रह स्पेस (Graha Space), कॉस्मोसर्व (CosmoServe), डीक्यूब (Dcube) आणि स्कायरूट (Skyroot) यांच्या लघु उपग्रहांचे (Small Satellites) प्रक्षेपण करण्यात आले. या उपग्रहांद्वारे भविष्यवेधी अवकाश तंत्रज्ञानाची (Advanced Space Technology) चाचणी केली जाणार आहे.
याशिवाय कॉसमॉस डायमंड (Cosmos Diamond) यांनी तयार केलेली विशेष कलाकृती, भारतीय शास्त्रज्ञांच्या सूक्ष्म प्रतिमा आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी (Narendra Modi) यांनी लिहिलेला 'वंदे मातरम्' संदेशही अवकाशात पाठवण्यात आला आहे.
भारताच्या अवकाश क्षेत्रातील (Space Sector) या ऐतिहासिक यशामुळे देशाच्या खासगी अंतराळ उद्योगाला (Private Space Industry) नवी दिशा मिळाली असून, जागतिक अवकाश अर्थव्यवस्थेत भारताची भूमिका आणखी मजबूत होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.