Starter Marriage Trend : भारतात लग्न हे एक पवित्र बंधन मानले जाते. सात जन्मांची साथ, कुटुंबांची जुळवाजुळव आणि आयुष्यभराची साथ अशी लग्नाची संकल्पना भारतीय समाजात रुजलेली आहे. मात्र पाश्चात्त्य (Western) देशांमध्ये लग्नाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन (Perspective) झपाट्याने बदलत असून, 'स्टार्टर मॅरेज (Starter Marriage)' हा नवा ट्रेंड सध्या मोठ्या चर्चेत आला आहे.
'स्टार्टर मॅरेज' म्हणजे एका अर्थाने 'ट्रायल मोड (Trial Mode)'वरील लग्न. या संकल्पनेनुसार जोडपे काही वर्षे एकत्र राहून नाते (Relationship) टिकू शकते का, याची चाचणी घेतात. जर दोघांचे विचार, स्वभाव किंवा आयुष्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन जुळला नाही, तर ते कायदेशीर (Legal) प्रक्रियेद्वारे वेगळे होण्याचा निर्णय घेतात.
काय आहे 'स्टार्टर मॅरेज' (Starter Marriage)?
'स्टार्टर मॅरेज' म्हणजे साधारणपणे पाच वर्षे किंवा त्यापेक्षा कमी काळ टिकणारे पहिले लग्न. या काळात बहुतेक जोडपी मूलबाळ होण्याचा निर्णय पुढे ढकलतात. त्यामुळे नाते टिकले नाही, तर घटस्फोट (Divorce) प्रक्रिया तुलनेने सोपी ठरते. अनेक तरुण या लग्नाकडे कायमस्वरूपी नात्यापेक्षा एक अनुभव (Experience) म्हणून पाहतात.
या संकल्पनेमागील विचार असा की, लग्नानंतर काही वर्षे एकत्र राहून दोघेही एकमेकांना अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेऊ शकतात. नाते यशस्वी झाले तर पुढील आयुष्य एकत्र घालवता येते, अन्यथा कोणतीही मोठी गुंतागुंत न होता दोघेही स्वतंत्रपणे पुढे जाऊ शकतात.
'स्टार्टर मॅरेज' हा शब्द पहिल्यांदा कधी वापरण्यात आला?
'स्टार्टर मॅरेज' हा शब्द सर्वप्रथम १९९४ मध्ये 'द न्यू यॉर्क टाइम्स (The New York Times)'मधील एका लेखात वापरण्यात आला होता. पत्रकार डेबोरा शूपॅक (Deborah Shupack) यांनी या संकल्पनेचा उल्लेख केला होता. त्यानंतर अनेक वर्षांनी हा ट्रेंड पुन्हा एकदा सोशल मीडिया (Social Media) आणि पाश्चात्त्य देशांमध्ये चर्चेचा विषय ठरला आहे.
तरुणांमध्ये का वाढतेय लोकप्रियता?
आजच्या तरुण पिढीत करिअर (Career), वैयक्तिक स्वातंत्र्य (Personal Freedom) आणि मानसिक जुळवाजुळीला (Compatibility) अधिक महत्त्व दिले जात आहे. त्यामुळे काही जण 'स्टार्टर मॅरेज'कडे नात्याची चाचणी घेण्याची संधी म्हणून पाहतात. पाच वर्षांच्या आत मतभेद वाढले किंवा नाते टिकले नाही, तर मुलांची जबाबदारी नसल्यामुळे वेगळे होण्याची प्रक्रिया तुलनेने सुलभ ठरते.
भारतात आहे का हा ट्रेंड?
सध्या भारतात 'स्टार्टर मॅरेज' ही संकल्पना प्रचलित नाही. मात्र सोशल मीडिया आणि जागतिक (Global) चर्चांमुळे याबाबत उत्सुकता वाढत आहे. भारतीय समाजात लग्न हा आयुष्यभराचा निर्णय मानला जातो. त्यामुळे 'ट्रायल मोड'वरील लग्नाची कल्पना भारतीय मानसिकतेपेक्षा पूर्णपणे वेगळी मानली जाते.
तज्ज्ञांचे मत काय?
नातेसंबंध (Relationship) तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्येक नात्याचे यश केवळ कालावधीवर अवलंबून नसते. विश्वास (Trust), संवाद (Communication), परस्पर आदर (Mutual Respect) आणि समजूतदारपणा (Understanding) हे कोणतेही वैवाहिक नाते (Marital Relationship) टिकवण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे घटक आहेत. त्यामुळे 'स्टार्टर मॅरेज' ही काही देशांमध्ये चर्चेची संकल्पना असली, तरी ती सर्वांसाठी योग्य ठरेलच असे नाही.