भोपाल : एकेकाळी मानवी वस्तीने गजबजलेला परिसर आज वाघांच्या अधिवासात रूपांतरित झाला आहे. मध्य प्रदेशातील सातपुडा व्याघ्र प्रकल्पाने संवर्धनाच्या क्षेत्रात उल्लेखनीय यश मिळवत जागतिक व्याघ्र दिनानिमित्त (World Tiger Day) एक प्रेरणादायी उदाहरण समोर ठेवले आहे. नॅशनल टायगर कन्झर्व्हेशन अथॉरिटी (NTCA) कडे सादर करण्यात आलेल्या प्राथमिक सर्वेक्षणानुसार, सातपुडा व्याघ्र प्रकल्पात आता ५५ हून अधिक वाघांचा वावर असून, त्यापैकी जवळपास १० वाघांची प्रथमच नोंद झाली आहे. २०१८ मध्ये येथे ४५ वाघांची नोंद झाली होती. या वाढीमागे केवळ नैसर्गिक प्रजनन नसून गेल्या दशकभरात राबविण्यात आलेले नियोजनबद्ध संवर्धन महत्त्वाचे ठरले आहे. सुमारे २,१५० चौरस किलोमीटर क्षेत्रात पसरलेल्या या व्याघ्र प्रकल्पातील ५० हून अधिक वनगावांचे पुनर्वसन करण्यात आले. मानवी हस्तक्षेप कमी झाल्यानंतर तब्बल ११ हजार हेक्टर क्षेत्र गवताळ अधिवासात विकसित करण्यात आले, ज्यामुळे वन्यजीवांसाठी सुरक्षित आणि नैसर्गिक वातावरण निर्माण झाले.(World Tiger Day)
वन विभागाने तृणभक्षी प्राण्यांसाठी ८५ प्रकारच्या पौष्टिक गवतांची लागवड केली. त्यामुळे हरणांसारख्या प्राण्यांची संख्या वाढली आणि त्यातून वाघांसाठी आवश्यक असलेली नैसर्गिक खाद्यसाखळी अधिक मजबूत झाली. याशिवाय, खाद्याची उपलब्धता वाढवण्यासाठी पेंच व्याघ्र प्रकल्पातून १,६०० चितळ सातपुड्यात आणून सोडण्यात आले. या उपक्रमामुळे संपूर्ण जंगलातील जैवविविधतेला चालना मिळाल्याचे वन विभागाचे म्हणणे आहे.(World Tiger Day)
वाघांच्या संरक्षणासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचाही प्रभावी वापर करण्यात येत आहे. संपूर्ण व्याघ्र प्रकल्पात १७० पेट्रोलिंग कॅम्प्स(petrolling camps) उभारण्यात आले असून, जंगलातील १२२ बीट्सवर ड्रोनच्या(dron) माध्यमातून सतत देखरेख ठेवली जाते. वाहनांसह बोटींच्या साहाय्याने जलमार्गावरही नियमित गस्त घातली जात असल्याने शिकारी आणि बेकायदा मानवी हालचालींवर प्रभावी नियंत्रण ठेवता येत आहे.(World Tiger Day)
दरम्यान, ऑक्टोबरमध्ये सातपुडा व्याघ्र प्रकल्प पर्यटकांसाठी पुन्हा खुला झाल्यानंतर जंगल सफारीदरम्यान वाघांचे दर्शन होण्याची शक्यता यंदा अधिक असल्याचा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. वाढलेली वाघांची संख्या, सुधारलेला अधिवास आणि सक्षम सुरक्षा व्यवस्था यामुळे सातपुडा व्याघ्र प्रकल्प देशातील वन्यजीव पर्यटनाचे आणखी एक आकर्षण ठरण्याची अपेक्षा आहे. (World Tiger Day)