नवी दिल्ली : चंद्राच्या पृष्ठभागावर झालेल्या एका मोठ्या रॉकेट धडकेचे स्पष्ट पुरावे आता समोर आले आहेत. अमेरिकेची अंतराळ संस्था NASA च्या Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) ने चंद्राच्या पृष्ठभागावर रॉकेट आदळल्याने तयार झालेल्या खड्ड्याची अतिशय स्पष्ट HD छायाचित्रे टिपली आहेत. या छायाचित्रांमध्ये धडकेचा ठसा आणि त्याभोवती पसरलेल्या धुळीच्या व खडकांच्या रेषा स्पष्टपणे दिसत आहेत.
चंद्रावर तयार झाला ६० फूट रुंद खड्डा :
५ ऑगस्ट रोजी SpaceX च्या Falcon 9 रॉकेटच्या वरच्या भागाचा चंद्राच्या पृष्ठभागाशी धडक झाल्याचे सांगण्यात आले आहे. या धडकेनंतर चंद्रावर सुमारे ६० फूट म्हणजेच १८ मीटर रुंद खड्डा तयार झाला. NASA च्या वैज्ञानिकांच्या अंदाजानुसार, या खड्ड्याची खोली १० फुटांपेक्षा कमी आहे. खड्ड्याच्या सावलीच्या लांबीचा अभ्यास करून खोलीचा अंदाज लावण्यात आला आहे.
NASA ने काढली वेगवेगळ्या अँगलमधून छायाचित्रे :
Lunar Reconnaissance Orbiter ने ११ आणि १२ ऑगस्ट रोजी या भागाची छायाचित्रे घेतली. वेगवेगळ्या कोनातून टिपलेल्या या फोटोंमध्ये खड्ड्याभोवतीच्या पृष्ठभागावर निर्माण झालेल्या हलक्या आणि गडद रेषाही स्पष्ट दिसत आहेत. Falcon 9 रॉकेट जानेवारी २०२५ मध्ये लॉन्च करण्यात आले होते. या रॉकेटच्या माध्यमातून Firefly Aerospace चा Blue Ghost-1 Lunar Lander चंद्रावर पाठवण्यात आला होता. हा खासगी अंतराळ मोहिमेचा भाग होता आणि लँडरने चंद्रावर यशस्वी सॉफ्ट लँडिंग केली होती.
दक्षिण कोरियानेही टिपली होती छायाचित्रे :
या धडकेनंतर तयार झालेल्या खड्ड्याची छायाचित्रे प्रथमच समोर आलेली नाहीत. दक्षिण कोरियाच्या अंतराळ संस्थेने 6 ऑगस्ट रोजी काही छायाचित्रे प्रसिद्ध केली होती. ही छायाचित्रे Korea Pathfinder Lunar Orbiter (KPLO) ने ५ ऑगस्ट रोजी टिपली होती. मात्र, NASA च्या LRO ने टिपलेली नवीन छायाचित्रे अधिक स्पष्ट असल्याचे दिसून येते.
NASA ला फोटो काढण्यासाठी सहा दिवस का लागले?
या प्रकरणात योग्य ठिकाण कॅमेऱ्याच्या दृश्यात येण्यासाठी तब्बल सहा दिवस प्रतीक्षा करावी लागली. त्यानंतर यानाला योग्य कोनात वळवण्यात आले. चंद्राच्या पृष्ठभागापासून सुमारे ६० मैल उंचीवरून जाताना कॅमेरा अचूकपणे खड्ड्याकडे केंद्रित करणे आवश्यक होते. NASA च्या माहितीनुसार, फोटो काढण्याची वेळही अत्यंत महत्त्वाची होती. कॅमेऱ्याने फक्त १० सेकंद आधी किंवा नंतर फोटो घेतला असता, तर खड्ड्याच्या ठिकाणाऐवजी सुमारे १० मैल दूरचा भाग छायाचित्रात दिसला असता.
धडकेनंतर पृष्ठभागावरील धूळ आणि खडक पसरले :
वेगवेगळ्या कोनातून घेतलेल्या छायाचित्रांमध्ये खड्ड्याभोवती पसरलेल्या हलक्या आणि गडद रेषा दिसत आहेत. NASA च्या मते, या रेषा चंद्राच्या पृष्ठभागावरील धूळ आणि खडकांमुळे तयार झाल्या आहेत.
सौर वारे, अंतराळातून येणाऱ्या किरणोत्सर्गामुळे तसेच सूक्ष्म उल्कापिंडांच्या सततच्या धडकांमुळे चंद्राच्या पृष्ठभागातील हे पदार्थ दीर्घकाळापासून बदलत आहेत. रॉकेटच्या धडकेदरम्यान पृष्ठभागाच्या सुमारे दीड फूट खोलीपर्यंत असलेली धूळ आणि खडक बाहेर फेकले गेले आणि आसपास पसरले. NASA च्या या HD छायाचित्रांमुळे चंद्राच्या पृष्ठभागावर मानवनिर्मित वस्तू आदळल्यानंतर नेमके कोणते बदल होतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी वैज्ञानिकांना महत्त्वाची माहिती मिळणार आहे.