भारतातील अनेक राज्यांमध्ये सध्या H1N1 (स्वाइन फ्लू) च्या रुग्णांमध्ये वाढ होत असल्याचे दिसून येत आहे. यामध्ये लहान मुलांचाही समावेश आहे. तज्ज्ञांच्या मते, सध्या तातडीची मोठी चिंता करण्याचे कोणतेही कारण नाही; परंतु दम्याच्या आजाराने ग्रस्त असलेली मुले आणि इतर संवेदनशील व्यक्तींनी अधिक सतर्क राहणे गरजेचे आहे. H1N1 हा इन्फ्लूएंझा ए चा एक विषाणू असून, त्यामुळे ताप, खोकला, अंगदुखी आणि थकवा यांसारखी लक्षणे जाणवू शकतात. योग्य स्वच्छता, श्वसनाचे शिष्टाचार आणि वेळेवर काळजी घेतल्यास या विषाणूचा प्रसार प्रभावीपणे रोखता येऊ शकतो.
H1N1 म्हणजे नेमके काय?
H1N1 हा प्रामुख्याने श्वसनमार्गाला संक्रमित करणारा इन्फ्लूएंझा ए विषाणूचा एक प्रकार आहे. २००९-१० मधील फ्लूच्या हंगामात या विषाणूने मानवाला मोठ्या प्रमाणावर संक्रमित करण्यास सुरुवात केल्यामुळे याला 'स्वाइन फ्लू' म्हणून ओळखले जाऊ लागले. हा विषाणू प्रामुख्याने मानवांमध्ये हंगामी फ्लू सारखा आजार निर्माण करतो. याचा संसर्ग झाल्यानंतर साधारणपणे एक ते चार दिवसांमध्ये लक्षणे अचानक सुरू होऊ शकतात.
महत्त्वाची लक्षणे:
ताप (काहीवेळा ताप नसण्याचीही शक्यता असते)
खोकला आणि घसा खवखवणे
नाक बंद होणे किंवा वाहणे
स्नायू आणि अंगदुखी
थंडी वाजणे आणि घाम येणे
डोकेदुखी व थकवा
मळमळ, उलट्या किंवा अतिसार (विशेषतः प्रौढांपेक्षा मुलांमध्ये उलट्या आणि जुलाब जास्त प्रमाणात दिसून येतात)
स्वतःचे संरक्षण कसे करावे?
दैनिक जीवनात काही सोप्या सवयींचा अंगीकार केल्यास श्वसनमार्गाच्या संसर्गाचा धोका मोठ्या प्रमाणावर कमी होऊ शकतो.
खोकताना किंवा शिंकताना तोंड झाका: खोकताना किंवा शिंकताना नाकावर व तोंडावर रुमाल ठेवा आणि तो ताबडतोब फेकून द्या. रुमाल नसेल तर हाताच्या कोपराचा वापर करा.
हात स्वच्छ ठेवा: आपले हात नियमितपणे साबण आणि पाण्याने स्वच्छ धुवा. विशेषतः खोकल्यानंतर किंवा शिंकल्यानंतर हात धुणे आवश्यक आहे. साबण उपलब्ध नसल्यास अल्कोहोल-युक्त हँड सॅनिटायझरचा वापर करावा.
चेहऱ्याला स्पर्श टाळा: डोळे, नाक आणि तोंड यांना वारंवार हात लावणे टाळा, कारण दूषित हातांमुळे जंतू शरीरात प्रवेश करू शकतात.
आजारी व्यक्तींपासून अंतर ठेवा: फ्लूची लक्षणे असलेल्या किंवा आजारी असलेल्या व्यक्तींपासून सुरक्षित अंतर ठेवा.
आजारी असताना घरीच राहा: जर तुम्हाला फ्लू सदृश लक्षणे जाणवत असतील, तर संसर्ग इतरांमध्ये पसरू नये म्हणून कामावर किंवा शाळेत जाणे टाळा.
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, वार्षिक फ्लू लसीकरणामुळे H1N1 सह प्रमुख इन्फ्लूएंझा स्ट्रेनपासून संरक्षण मिळण्यास मदत होते. जर लक्षणे गंभीर असतील, तर कोणत्याही उपचारासाठी किंवा विषाणूरोधक औषधांच्या वापरासाठी वैद्यकीय सल्ल्याचे पालन करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
(टीप: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे. आरोग्याविषयीच्या कोणत्याही समस्येसाठी नेहमी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.)