विशाखापट्टणम : भारतीय नौदलाची समुद्रातील क्षमता आणि ताकद अधिक मजबूत करण्यासाठी भारताने एक मोठे पाऊल उचलले आहे. मंगळवारी संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह (Rajnath Singh) यांनी विशाखापट्टणम येथील 'हिंदुस्तान शिपयार्ड लिमिटेड' (HSL) येथे भारताच्या पहिल्या स्वदेशी 'फ्लीट सपोर्ट शिप' (FSS) म्हणजेच 'सूर्या' या जहाजाचे जलावतरण केले. भारतीय नौदलाची ताकद वाढवण्यासाठी १९,००० कोटी रुपये खर्चून अशी एकूण पाच विशेष पुरवठा जहाजे बांधली जात आहेत. त्या मालिकेतील 'सूर्या' हे पहिलेच जहाज आहे.
'जलावतरण' म्हणजे नक्की काय ?
कोणत्याही नव्या जहाजाच्या किंवा युद्धनौकेच्या बांधणीत 'जलावतरण' (Ship Launch) हा अत्यंत महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक टप्पा मानला जातो. याचा सोपा अर्थ म्हणजे, कोरड्या गोदीत (Dry Dock) तयार केलेले ते जहाज पहिल्यांदाच अधिकृतपणे समुद्राच्या पाण्यात उतरवले जाते. या विशेष सोहळ्याला भारतीय नौदल प्रमुख ॲडमिरल कृष्णा स्वामीनाथन यांचीही प्रमुख उपस्थिती होती.
"भारत सागरी महासत्ता बनेल" : संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह
Indian Ocean Region में भारतीय नौसेना First Responder और Preferred Security Partner के रूप में महत्वपूर्ण भूमिका निभा रही है। HADR, Anti-Piracy Operations, Evacuation Missions से लेकर Maritime Security तक, हमारी नौसेना ने हर परिस्थिति में अपनी Readiness और Resolve का परिचय दिया है।
— Rajnath Singh (@rajnathsingh) October 6, 2026
या कार्यक्रमात बोलताना संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह म्हणाले, "भारताला आपल्या सागरी सीमांचे रक्षण करण्यासाठी आणि क्षेत्रात वर्चस्व टिकवण्यासाठी एका शक्तिशाली नौदलाची गरज आहे. केवळ 'आत्मनिर्भर' होणे हेच आपले उद्दिष्ट नसून, भारताला जगातील अव्वल दर्जाची सागरी महासत्ता बनवणे हे आपले मुख्य ध्येय आहे."
इतर महत्त्वाच्या प्रकल्पांचे उद्घाटन
Harmanpreet Kaur steps down as captain : भारतीय महिला क्रिकेट संघाची स्टार खेळाडू आणि माजी विश्वचषक विजेती कर्णधार हरमनप्रीत कौरने कर्णधारपदाबाबत मोठा निर्णय घेतला ...
संरक्षणमंत्र्यांनी केवळ 'सूर्या' या पहिल्या जहाजाचे जलावतरणच केले नाही, तर या मालिकेतील पाचव्या जहाजाच्या बांधणीची (Keel Laying) पायाभरणीही केली. यासोबतच हिंदुस्तान शिपयार्डमधील नव्याने सुधारित करण्यात आलेला अत्याधुनिक 'स्लिपवे' आणि ३०० टन वजन पेलू शकणाऱ्या महाकाय क्रेनचे उद्घाटनही त्यांनी केले. या नवीन पायाभूत सुविधांमुळे आता भारताला मोठी, वजनी आणि अधिक गुंतागुंतीची जहाजे वेगाने बांधणे शक्य होणार आहे.
'सूर्या' जहाजाचे काम काय असणार ?
हिंदुस्तान शिपयार्डकडून हे 'सूर्या' जहाज पुढील वर्षी (२०२७ मध्ये) अधिकृतपणे भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात दाखल होईल. त्यानंतर दर १० महिन्यांच्या अंतराने उर्वरित चार जहाजे टप्प्याटप्प्याने नौदलाकडे सुपूर्द केली जातील. हे जहाज २२५ मीटर लांब आणि ३२ मीटर रुंद आहे. समुद्रात तैनात असलेल्या भारतीय युद्धनौकांना इंधन, पिण्याचे पाणी, दारूगोळा आणि खाद्यसामग्रीचा पुरवठा करणे हे या जहाजाचे मुख्य काम असेल. यामुळे भारतीय युद्धनौकांना वारंवार बंदरात परत न येता, समुद्रातच राहून महिनान् महिने आपल्या मोहिमा पार पाडता येतील.
आत्मनिर्भरतेकडे भारताची वाटचाल
भारतीय नौदलाकडे सध्या १९९६ ते २०११ दरम्यान सेवेत आलेली चार जुनी सपोर्ट जहाजे आहेत. मात्र, हिंद महासागर क्षेत्रात भारताची वाढती भूमिका आणि नौदलाचा विस्तार पाहता अशा आधुनिक जहाजांची अत्यंत गरज होती. भारताच्या स्वातंत्र्याला १०० वर्षे पूर्ण होतील तेव्हा, म्हणजेच २०४७ पर्यंत भारतीय नौदलाला पूर्णपणे 'आत्मनिर्भर' (Self-reliant) बनवण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
शिपयार्डची क्षमता वाढली
संरक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, हिंदुस्तान शिपयार्डमधील 'स्लिपवे-४' ची लांबी आणि क्षमता वाढवण्यात आली आहे, ज्यामुळे आता ४५,००० डीडब्ल्यूटी (DWT) क्षमतेची महाकाय जहाजे येथे सहज बांधली जाऊ शकतील. तसेच, नव्याने बसवलेली ३०० टनाची विशाल क्रेन जहाजांचे मोठे आणि जड भाग सहज उचलून जोडण्यास मदत करेल, ज्यामुळे जहाजांची बांधणी अत्यंत वेगाने आणि अचूकतेने पूर्ण होईल.