Ramanujan Prize 2026 : भारतीय गणितज्ञ आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स (IISc), बंगळुरू येथील प्राध्यापक महेश काकडे यांना 2026 चा रामानुजन पुरस्कार जाहीर झाला आहे. संख्या सिद्धांतातील (Number Theory) त्यांच्या महत्त्वपूर्ण संशोधनाची दखल घेत त्यांना या प्रतिष्ठेच्या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. भारतीय गणित संशोधनासाठी हा महत्त्वाचा गौरव मानला जात आहे.रामानुजन पुरस्कार हा इंटरनॅशनल सेंटर फॉर थिअरेटिकल फिजिक्स (ICTP) आणि इंटरनॅशनल मॅथेमॅटिकल युनियन (IMU) यांच्या संयुक्त विद्यमाने दिला जातो. विकसनशील देशात कार्यरत राहून उत्कृष्ट गणितीय संशोधन करणाऱ्या 45 वर्षांखालील गणितज्ञांचा या पुरस्काराद्वारे गौरव केला जातो.
संख्या सिद्धांतातील महत्त्वपूर्ण योगदान
महेश काकडे यांनी अल्जेब्रिक नंबर थिअरी अर्थात बीजगणितीय संख्या सिद्धांत या गणिताच्या महत्त्वाच्या शाखेत उल्लेखनीय संशोधन केले आहे. संख्या सिद्धांतामध्ये संख्यांचे गुणधर्म, त्यांच्यातील परस्परसंबंध आणि त्यामागील गणिती नियमांचा अभ्यास केला जातो. काकडे यांच्या संशोधनामुळे संख्यांमधील गुंतागुंतीचे संबंध तसेच गणितातील विविध रचनांमधील परस्परसंबंध समजून घेण्यास महत्त्वपूर्ण मदत झाली आहे. त्यांच्या संशोधनातील एक महत्त्वाचा भाग इवासावा सिद्धांताशी (Iwasawa Theory) संबंधित आहे. गणितीय रचना अधिकाधिक गुंतागुंतीच्या होत गेल्यानंतर त्यामध्ये निर्माण होणारे नमुने, बदल आणि परस्परसंबंध समजून घेण्यासाठी या सिद्धांताचा उपयोग केला जातो. या क्षेत्रात काकडे यांनी महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष मांडले आहेत.
मुंबई : सुरक्षित ठिकाणी पैसे गुंतवून चांगला परतावा मिळवण्याचा विचार करत असाल, तर पोस्ट ऑफिसच्या छोट्या बचत योजना उपयोगी ठरू शकतात. पोस्ट ऑफिसच्या ...
ग्रॉस-स्टार्क आणि ब्रुमर-स्टार्क अनुमानांवरही संशोधन
महेश काकडे यांनी ग्रॉस-स्टार्क आणि ब्रुमर-स्टार्क अनुमानांवरही महत्त्वाचे संशोधन केले आहे. संख्या सिद्धांतातील हे दीर्घकाळापासून अभ्यासले जाणारे महत्त्वाचे प्रश्न आहेत. त्यांच्या संशोधनाचा संबंध प्रसिद्ध गणितज्ञ डेव्हिड हिल्बर्ट यांच्या 23 समस्यांपैकी हिल्बर्टच्या 12व्या समस्येशीही आहे. 1900 मध्ये हिल्बर्ट यांनी गणिताच्या भविष्यातील संशोधनासाठी या 23 महत्त्वपूर्ण समस्या मांडल्या होत्या. काकडे यांच्या संशोधनामुळे संख्या, समीकरणे आणि गणितातील विविध रचनांमधील खोल संबंध समजून घेण्याच्या प्रयत्नांना नवी दिशा मिळाली आहे.
भारतात शिक्षण; केंब्रिजमध्ये पीएचडी
महेश काकडे यांचे शिक्षण भारतात झाले. त्यांनी बंगळुरूमधील इंडियन स्टॅटिस्टिकल इन्स्टिट्यूटमधून गणिताचे शिक्षण घेतल्यानंतर केंब्रिज विद्यापीठात उच्च शिक्षण पूर्ण केले. 2008 मध्ये त्यांनी गणितातील पदव्युत्तर पदवी आणि पीएचडी पूर्ण केली. यानंतर त्यांनी प्रिन्स्टन विद्यापीठ, युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडन आणि किंग्स कॉलेज लंडन येथे काम केले. 2019 मध्ये ते इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स, बंगळुरू येथे प्राध्यापक म्हणून रुजू झाले.
यापूर्वीही अनेक पुरस्कारांनी गौरव
महेश काकडे यांच्या गणितातील संशोधनाची यापूर्वीही आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दखल घेण्यात आली आहे. 2022 मध्ये त्यांना इन्फोसिस पुरस्काराच्या गणितीय विज्ञान श्रेणीतील सन्मान मिळाला होता. तसेच ते इंटरनॅशनल काँग्रेस ऑफ मॅथेमॅटिशियन्समध्ये निमंत्रित वक्ते राहिले आहेत. 2023 मध्ये त्यांचा Asian Scientist 100 या प्रतिष्ठित यादीतही समावेश करण्यात आला होता.
काय आहे रामानुजन पुरस्कार ?
रामानुजन पुरस्काराची सुरुवात 2005 मध्ये करण्यात आली. विकसनशील देशांमध्ये आव्हानात्मक परिस्थितीत राहून उत्कृष्ट गणितीय संशोधन करणाऱ्या तरुण गणितज्ञांच्या कार्याचा गौरव करणे हा या पुरस्काराचा प्रमुख उद्देश आहे. या पुरस्कारासोबत 10 हजार अमेरिकी डॉलरचे रोख पारितोषिकही दिले जाते. महेश काकडे यांना जाहीर झालेला 2026 चा रामानुजन पुरस्कार हा त्यांच्या संशोधनाची आंतरराष्ट्रीय पातळीवर झालेली मोठी दखल आहे. त्यांच्या कार्यामुळे संख्या सिद्धांतातील गुंतागुंतीचे प्रश्न आणि विविध गणितीय रचनांमधील संबंध समजून घेण्यासाठी संशोधकांना महत्त्वपूर्ण दिशा मिळाली आहे.