फोन वाजला की स्क्रीनवरील नाव बघून अनेक जणांच्या मनात पहिला विचार येतो, "आता हा कॉल उचलायचा का?" मेसेज, व्हॉट्सअ‍ॅप, इन्स्टाग्राम डीएम किंवा व्हॉइस नोट्सच्या युगात वाढलेल्या तरुण पिढीसाठीच नव्हे, तर विविध वयोगटांतील लोकांसाठी आता फोन कॉल हा साधा संवाद राहिला नसून तणाव निर्माण करणारा अनुभव ठरत आहे. काही लोक फोन करण्यापूर्वी मनात अनेकदा संवादाची उजळणी करतात, तर काहीजण रिंग वाजत असतानाही कॉल उचलण्याऐवजी मेसेज पाठवणं पसंत करतात. मानसशास्त्रज्ञ या प्रवृत्तीला 'टेलिफोन अँग्झायटी' (फोन कॉलविषयीची चिंता) असं संबोधतात.
नक्की काय आहे 'टेलिफोन अँग्झायटी'?
फोनवर बोलण्याची ही भीती नवीन नाही. मोबाईल फोन सर्वत्र पोहोचण्याच्या आधीपासूनच या विषयावर चर्चा होत होती. एका अभ्यासानुसार, केवळ तरुणच नव्हे तर वेगवेगळ्या वयोगटांतील लोकांमध्ये फोनची रिंग वाजल्यावर चिंता किंवा तणाव जाणवल्याचे समोर आले आहे.
फोनवर बोलताना समोरच्या व्यक्तीची प्रतिक्रिया लगेच मिळते, विचार करण्यासाठी वेळ नसतो आणि चुकीचं बोलण्याची भीती अधिक जाणवते.
याउलट मेसेजमध्ये शब्द निवडण्यासाठी आणि उत्तर देण्यासाठी वेळ मिळतो, ज्यामुळे अनेकांना मजकुरावर आधारित संवाद अधिक सुरक्षित वाटतो.
सकाळची घाई, कामाची वेळ, वजन कमी करण्याचा प्रयत्न किंवा सकाळी भूक न लागणे यामुळे अनेकजण नाश्ता टाळतात. 'दुपारच्या वेळेत व्यवस्थित जेवणारच आहोत, मग ...
सध्याच्या संवादाची बदलती दिशा
डिजिटल माध्यमांनी आपल्या अपेक्षा आणि संवादाची शैली पूर्णपणे बदलून टाकली आहे. आता केवळ मेसेजिंगच नव्हे, तर एकमेकांना फक्त 'रिल्स' पाठवून संपर्कात राहण्याची पद्धत रुजली आहे, ज्याला गंमतीने (Reelationship) असंही म्हटलं जातं. टेक्स्टिंग सोयीचं असलं तरी, सतत त्यावर अवलंबून राहिल्यास अर्थपूर्ण मानवी संवादात अडथळा येऊ शकतो आणि काही वेळा एकटेपणाही वाढू शकतो.
उलटपक्षी, जवळचे मित्र, भावनिकदृष्ट्या महत्त्वाची नाती किंवा जास्त वेळ गप्पा मारायच्या असतील तेव्हा फोन कॉल्सचे महत्त्व आजही कायम असल्याचे विविध सर्वेक्षणांतून दिसून येते.
'टेलिफोन अँग्झायटी'ची प्रमुख लक्षणे
तुम्हाला किंवा तुमच्या ओळखीच्या कोणाला खालील लक्षणे जाणवत असल्यास त्यांना ही समस्या असू शकते:
फोन कॉल करणं आणि दुसऱ्यांचे फोन घेणे टाळणे.
फोन कॉल करायला आणि दुसऱ्यांचे फोन घ्यायला खूप वेळ लावणे.
आपल्यामुळे समोरची व्यक्ती दुखावली जाईल किंवा आपण काहीतरी चुकीचं बोलून जाऊ अशी भीती वाटणे.
फोन आल्यास मळमळल्यासारखं वाटणे, हात थरथरणे किंवा हृदयाची धडधड वाढणे.
Japanese Cleaning Habits : दर रविवारी घराची साफसफाई करताना अर्धा दिवस कधी निघून जातो, हेच कळत नाही. झाडू-पोछा, पसारा आवरणे, किचन साफ करणे आणि पुन्हा पुढच्या आठवड्यात याच ...
हा त्रास टाळण्यासाठी काय करावे?
तज्ज्ञांच्या मते, जर ही भीती दैनंदिन आयुष्यावर, कामावर किंवा नातेसंबंधांवर परिणाम करू लागली, तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता काही सोप्या उपायांचा अवलंब करता येऊ शकतो:
संपूर्ण संभाषण पाठ करण्याऐवजी फोन करण्यापूर्वी काही महत्त्वाचे मुद्दे आधी ठरवून ठेवा.
फोन उचलण्यापूर्वी किंवा करताना काही दीर्घ आणि संथ श्वास घ्या.
प्रत्येक संवाद परिपूर्ण असायलाच हवा असा हट्ट धरू नका.
सुरुवातीला परिचित आणि जवळच्या व्यक्तींसोबत छोट्या संभाषणांपासून सुरुवात करा.
चिंता अतिशय तीव्र स्वरूपाची असल्यास आणि दीर्घकाळ टिकत असल्यास मानसोपचार तज्ज्ञांची किंवा समुपदेशकांची मदत घेणे फायदेशीर ठरू शकते.
(टीप: प्रस्तुत लेखात दिलेली माहिती ही वाचकांच्या ज्ञानवर्धनासाठी प्रसिद्ध करण्यात आली आहे. या माहितीचा उपयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन अवश्य घ्यावे. यातील कोणत्याही दाव्यांची अथवा तथ्यांची पुष्टी 'प्रहार' करत नाही.)